ĐỌC BÁO cùng Tada

Cuộc bầu cử nhiều truyền thống ở Mỹ năm nay sẽ quyết định thay nhiều chuyện cho không chỉ cử tri nước này. Bài viết của tác giả Sáng Ánh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Thử "truy xuất nguồn gốc" những vị sếp tệ. Gợi ý: Tất cả là do quy trìnhBài viết của Ngọc Khanh trên Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 11.2024

Y học tim mạch có thêm kỳ vọng mới về tương lai tạo mạch máu từ phòng thí nghiệm, nhưng khoa học nói chung vẫn sẽ còn phải bàn nhiều về tính đạo đức của việc nuôi cấy bộ phận cơ thể người Bài viết của Phạm Hằng trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Ăn chocolate giảm nguy cơ bị tim mạch, đột quỵ, giảm đường trong máu, giảm huyết áp, thật không? Bài viết của tác giả Vũ Thế Thành trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Trong bối cảnh nhiều trường phổ thông tại các quốc gia bắt đầu hạn chế điện thoại thông minh, một thiết bị "smart" khác nhanh chóng lên ngôi: smart watch Bài viết của Trọng Nhân trên tuổi trẻ cuối tuần tháng 11.2024

Đọc kỹ những cuốn sách dạy nấu ăn cũ mới thấy chúng mang đến cho ta không chỉ nỗi nhớ và ký ức gia đình."[Sách dạy nấu ăn] không chỉ là bản thiết kế cho một bữa ăn. Chúng nói lên rất nhiều điều về văn hóa và xã hội của chúng ta. Chúng cung cấp thông tin kinh tế, các quan niệm sức khỏe và dinh dưỡng, chính trị, mối quan hệ xã hội và lao động, chẳng hạn qua việc chúng hầu như luôn hướng đến phụ nữ" - Adele Wessell, phó giáo sư lịch sử ẩm thực tại Đại học Southern Cross (Úc), nói về những quyển thực phổ xưa cũ.Bài viết của Phan Bảo trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Bhutan là nơi thành công không được đo bằng tăng trưởng kinh tế mà bằng sự thịnh vượng về cảm xúc. Nhưng làm sao đong đếm được hạnh phúc? Bằng cách đưa người xem theo chân các nhân viên Chính phủ Bhutan chuyên đi đo lường chỉ số hạnh phúc, bộ phim Agent of Happiness hẳn là câu trả lời cho câu hỏi mà trái lại, chỉ ra những mâu thuẫn ẩn dưới thước đo này. Bài viết củea Kính Quốc trên báo Tuổi trẻ cuối tuần

Tiểu thuyết cũng có thể trở thành cảm hứng cho ẩm thực. Bài viết của Phương Anh Violet trên Tuổi trẻ cuối tuần

Phóng sự của Trọng Nhân và Thuỳ Linh trên Tuổi trẻ cuối tuần chia sẻ về chân dung của các bạn sinh viên ở nhiều ngành học khác nhau đã có "kinh nghiệm đầy mình" từ những công việc ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Chưa bao giờ trong lịch sử chính trị Mỹ, một cuộc bầu cử lại diễn ra qua nhiều nền tảng truyền thông như hiện giờ, khi các hình thức truyền tải thông điệp kiểu gì cũ đang mất dần ưu thế trước video tik tok và PodcastBài viết của Thanh Tuấn trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Báo chí Mỹ có một truyền thống khá lạ; gần đến ngày bầu cử tổng thống, họ sẽ chọn một ứng cử viên để chính thức tuyên bố ủng hộ (endorsement), bất kể cảm nhận chung của độc giả là báo chí phải giữ vị thế khách quan mới mong đưa tin chính xác. Bài viết của tác giả Nguyễn Vũ trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần sẽ phân tích sâu hơn

Trong tiếng Anh, cụm từ "a dog's life" có nghĩa là số con rệp, bất hạnh. Nhưng những gì quan sát được ở thị trường thức ăn thú cưng cho ta thấy điều ngược lại. Bài viết của Bình Minh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần, số tháng 10.2024

Bộ phim "The 12th Fail" (Thất bại lần thứ 12) gần đây của Bollywood có thông điệp rất rõ kể về cậu bé nông dân Manoj quyết tâm vượt qua kì thi cảnh sát đầy khó khăn ở Ấn Độ, quyết tâm và nỗ lực sẽ được đền đáp xứng đáng. Bài viết của Anh Quân trên TTCT phản ảnh tình trạng bùng nổ học thêm dưới nhiều biến tướng khác nhau ở tại các nước nghèo của Châu Á

Bài viết của tác giả Trang Hạ trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần bàn về Phụ nữ khi tham gia những môn thể thao siêu thử thách và sự khó khăn khi phải đối mặt với những định kiến của xã hội.

Giới quảng cáo tiếp thị luôn tạo ra nhu cầu mới và tài tình thuyết phục người ta tin vào tính cần thiết của những điều mới mẻ đó. Khi người ta đang cho chó mèo nuôi trong nhà ăn những gì còn sót lại của gia chủ như muôn đời nay vẫn thế, các bộ óc kinh doanh nhạy bén bảo họ rằng, hãy đừng. Thú cưng cũng xứng đáng có món riêng của chúng chứ. Và một ngành công nghiệp mới ra đời. Bài viết của Phan Bảo trên Tuổi trẻ cuối tuần - tháng 10.2024

Công nghệ đã cho phép con người phần nào tạo ra một thế thân, thay ta làm nhiều chuyện. Câu hỏi là có nên làm vậy hay không. Cái gì cũng giao cho AI làm thì con người tồn tại vì lẽ gì? Bài viết của tác giả Xê Nho trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Trong bếp nhà bạn có đồ nhựa đen hay không? Cùng khám phá những bí mật đen tối của đồ nhựa đen để điều chỉnh lối sống cho một môi trường xanh hơn

Các thuật toán trí tuệ nhân tạo AI phát triển nhanh chóng, dự báo sẽ thay thế con nguời trong nhiều ngành nghề và chụp ảnh stock (kho ảnh thương mại có sẵn) rất có thể là nạn nhân kế tiếp Bài viết của Phan Bảo trên Tuổi trẻ cuối tuần

Bài viết của Gia Huy trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần Thị trường mua trước trả sau (BNPL) tại Việt Nam đang khởi sắc trở lại, với sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp lớn, mang đến nhiều cơ hội mới cho người dùng, dù cũng còn nhiều vấn đề phải giải quyết. Sau một thời gian im ắng, thị trường BNPL tại Việt Nam đang sôi động trở lại. VPBank và Lotte C&F vừa công bố hợp tác nhằm hỗ trợ khách hàng với dịch vụ BNPL, trong khi PV Oil cùng HDBank ra mắt ứng dụng cho phép người dùng mua xăng trước, thanh toán sau tại gần 900 trạm trên toàn quốc. Chỉ hai năm trước, nhiều cái tên đã phải rút lui khỏi sân chơi này như Ree-Pay, Atome hay Kaypay, do kinh tế khó khăn và nợ xấu gia tăng.

AI dự phần hai giải quan trọng của mùa Nobel 2024 là vật lý và hóa học, một quyết định không phải tất cả các nhà nghiên cứu và khoa học gia đều hài lòng, ngay cả người ngoại cuộc cũng thấy có gì đó sai sai."Có vẻ như giải Nobel đã bị ảnh hưởng bởi làn sóng AI" - giáo sư Jonathan Pritchard, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Hoàng gia London, viết trên X. Còn Eleanor Drage, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Leverhulme về trí tuệ tương lai của Đại học Cambridge, gọi đây là "thời khắc trọng đại" của AI trong khoa học.Phản ứng trái chiềuTheo The Economist, AI không phải là điểm chung duy nhất của Nobel vật lý và hóa học năm nay. Trong cả hai trường hợp, khắt khe mà nói, các công trình nghiên cứu được vinh danh nằm ngoài "thẩm quyền" của hội đồng trao giải: nghiên cứu AI thuộc lĩnh vực khoa học máy tính, còn nghiên cứu protein có thể được xếp vào ngành sinh học.Tạp chí Nature hôm 10-10 mô tả, chỉ vài phút sau khi chủ nhân Nobel vật lý 2024 được công bố, mạng xã hội đã dậy sóng. Nhiều nhà vật lý lập luận rằng khoa học nền tảng của học máy, được tôn vinh trong giải thưởng dành cho Geoffrey Hinton và John Hopfield, thực ra không phải là vật lý. "Tôi thật sự không nói nên lời. Tôi cũng thích máy học và mạng nơ ron nhân tạo như bao người, nhưng thật khó để xem đây là một khám phá trong vật lý" - Nature dẫn tiếp tweet của giáo sư Pritchard.Sabine Hossenfelder, nhà vật lý tại Trung tâm Triết học toán học Munich (Đức), khẳng định nghiên cứu của Hinton và Hopfield "thuộc lĩnh vực khoa học máy tính". "Giải thưởng Nobel hằng năm là cơ hội hiếm hoi để ngành vật lý, cũng như các nhà vật lý, bước vào ánh đèn sân khấu. Đây là ngày bạn bè và gia đình nhớ rằng họ quen biết một nhà vật lý và có thể đến hỏi ông ấy hoặc bà ấy giải Nobel mới đây là gì. Nhưng năm nay thì không" - ông bức xúc.Tuy nhiên, nhiều phân tích cho rằng mùa giải năm nay sẽ mở ra một kỷ nguyên mới của giải Nobel: phá vỡ ranh giới các nhóm ngành khoa học và thừa nhận vai trò của AI trong nghiên cứu. Nhiều nhà khoa học đã ủng hộ xu hướng mới này. "Nghiên cứu của Hopfield và Hinton mang tính liên ngành, kết hợp vật lý, toán học, khoa học máy tính và khoa học thần kinh. Theo nghĩa đó, nó thuộc về tất cả các lĩnh vực này" - Matt Strassler, nhà vật lý lý thuyết tại Đại học Harvard ở Cambridge, Massachusetts, nói với Nature.Cây bút khoa học Anil Ananthaswamy, tác giả quyển Why Machines Learn (2023), chỉ ra rằng mặc dù nghiên cứu được Ủy ban Nobel dẫn làm lý do trao giải có thể không phải là vật lý lý thuyết theo nghĩa thuần túy, song nó bắt nguồn từ các kỹ thuật và khái niệm trong vật lý, chẳng hạn như năng lượng. Những mạng Boltzmann hay mạng Hopfield "đều là các mô hình dựa trên năng lượng", ông nói.Theo Ananthaswamy, mối liên hệ với vật lý của các tiến triển sau này của máy học quả là mỏng manh hơn, song các nhà nghiên cứu đang quay lại các khái niệm gốc vật lý để có thể hiểu được vì sao các hệ thống học sâu có thể hoạt động ngày càng phức tạp hơn.Đồng ý kiến, Lenka Zdeborová, nhà nghiên cứu vật lý thống kê tính toán tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ ở Lausanne (EPFL), khẳng định: "Chúng ta cần cách tư duy mà vật lý mang lại để nghiên cứu máy học". Giorgio Parisi, một trong ba đồng chủ nhân Nobel vật lý 2021, nhận xét: "Vật lý đang ngày càng mở rộng, và nó bao gồm nhiều lĩnh vực kiến thức không tồn tại trong quá khứ, hoặc không thuộc về vật lý".Tiền lệ tốt hay xấu?The Economist cho rằng từ tiền lệ này, sẽ có nhiều giải thưởng tương tự (nghiên cứu khoa học cơ bản có sự trợ giúp của AI) trong tương lai. Câu hỏi lúc này không còn là trao giải như năm nay là đúng hay sai, mà là AI có thể thay đổi nghiên cứu khoa học trong tương lai không, và theo cách nào, tốt hơn hay tệ hơn.Matt Hodgkinson, chuyên gia độc lập về liêm chính khoa học, lo ngại rằng các nhà nghiên cứu vật lý và hóa học sẽ chú trọng đến kỹ thuật, thay vì khoa học, trước "hiệu ứng AI". "Tôi mong sẽ không có chuyện các nhà nghiên cứu nghĩ rằng tất cả các công cụ AI đều như nhau rồi đổ xô dùng chatbot sai cách" - ông nói với Wired.Lo ngại này là có cơ sở. Trong vòng 5 năm kể từ khi graphene được Andre Geim và Konstantin Novoselov phát hiện vào năm 2004, có 45.000 bài báo khoa học đề cập đến vật liệu siêu cứng có gốc carbon này được công bố, theo Google Scholar. Và khi Geim và Novoselov giành giải Nobel vật lý 2010 cho khám phá của họ, số lượng bài báo công bố đã tăng vọt - lên tới 454.000 từ năm 2010 đến 2014 và hơn 1 triệu từ 2015 đến 2020. Số lượng nghiên cứu bùng nổ nhưng tác động thực tế thì vẫn chưa thấy.Hodgkinson tin rằng việc Ủy ban Nobel vinh danh các nhà nghiên cứu vì công trình liên quan AI có thể khiến những người khác bắt đầu chú mục vào lĩnh vực này, dẫn đến chất lượng khoa học biến động. Cũng như với graphene, "các đề xuất và ứng dụng [của AI] có thực chất hay không là chuyện khác" - ông nói.Số lượng các công bố về AI đã tăng gấp ba lần từ năm 2010 đến 2022, theo nghiên cứu của Đại học Stanford, với gần 250.000 bài báo khoa học được công bố chỉ riêng trong năm 2022, tức hơn 660 bài mới mỗi

Một ngày cuối năm 1980, nghiên cứu sinh Gary Ruvkun bước lên dãy cầu thang dài dẫn tới phòng thí nghiệm của "đàn anh" Jon Lorsch để trao đổi các ý tưởng khoa học như thường lệ.Ruvkun giơ lên bức ảnh về phân tử mới, microRNA, gắn vào một chuỗi RNA lớn hơn."Anh nghĩ điều gì đang xảy ra ở đây?", cậu hỏi.Lorsch nhún vai, không quá quan tâm. Theo kinh nghiệm trước đó của Lorsch, các nghiên cứu sinh trẻ thường "không giúp ích quá nhiều".Ruvkun lặng lẽ trở lại tầng dưới với phát hiện của mình. Cậu nghiên cứu sinh khi ấy không hề nghĩ phân tử nhỏ bé trên tay là con đường dẫn tới giải Nobel Y sinh danh giá sau này. MicroRNA là phân tử RNA nhỏ không mã hóa, phổ biến rộng khắp giới động thực vật, xuất hiện cả ở con người và một số loại virus.Thời điểm ấy, cả Ruvkun và đồng chủ nhân giải Nobel Y sinh 2024, bạn thân của ông, tiến sĩ Victor Ambros, đều đang làm việc tại Đại học Harvard và nỗ lực hoàn thành công trình tại Viện Công nghệ Massachusetts.Cả hai nghiên cứu về giun tròn C. elegans, cạnh tranh một cách bình đẳng khi bắt đầu thành lập phòng thí nghiệm riêng ở Boston. "Tôi thường cố gắng tìm ra tất cả những gì Ruvkun tìm ra trong các nghiên cứu, để mình không có vẻ ngốc nghếch", Ambros hài hước chia sẻ.Ông cho biết, các nhà khoa học thường có bản năng giữ kín những phát hiện của mình. Lĩnh vực nghiên cứu có văn hóa chung là "công bố chính thức hoặc giấu đi mãi mãi". Điều này khuyến khích họ gửi các khám phá tới các tạp chí học thuật trước.Tuy nhiên, ngay khi ông và tiến sĩ Ruvkun phát hiện nghiên cứu của họ có sự khác biệt về kết quả, cảm giác cạnh tranh lại lắng xuống. Ambros nhớ lại cuộc điện thoại khi cả hai nhận ra rằng microRNA được phát hiện tại phòng thí nghiệm của Ambrose gắn vào loại RNA lớn hơn loại mà Ruvkun đang nghiên cứu, như thể chúng là hai mảnh ghép hoàn hảo với nhau."Tôi nhớ rằng mình đã hét lên trong điện thoại 'Anh có thấy điều mà tôi đang thấy không'", Ambrose kể lại.Hai nhà khoa học Victor Ambros và Gary Ruvkun tại Lễ trao giải Thành tựu Khoa học Đột phá, năm 2014. Ảnh: EconomistGiống như tên gọi, microRNA ngắn hơn nhiều so với RNA. RNA thông thường có thể có hàng trăm, hàng nghìn nucleotide cơ bản, micro RNA chỉ có vài chục.Ruvkun và Ambrose chỉ ra rằng microRNA hoạt động như một "bộ điều khiển" quá trình sản xuất protein, cho RNA lớn hơn biết khi nào nên hoạt động chậm, khi nào nên dừng lại. Đây gọi là "cơ chế điều hòa gene". Điều này rất quan trọng, bởi quá nhiều hoặc quá ít một loại protein nhất định, có thể dẫn đến các bệnh như ung thư, loãng xương, nội tiết, tiêu hóa, mất thính lực bẩm sinh, rối loạn về mắt... Từ công trình này, các nhà khoa học có thể ứng dụng microRNA như những chỉ điểm sinh học (biomarker) trong chẩn đoán và điều trị số bệnh, đặc biệt là bệnh ung thư.Phát hiện này được xuất bản lần đầu vào năm 1993, trong hai bài báo riêng biệt, công bố trên Tạp chí Cell. Tuy nhiên, khi ấy, cộng đồng khoa học gần như không quan tâm đến nó. Họ nhận định cơ chế điều hòa gene bất thường là đặc thù của giun C. elegans, có thể không liên quan đến con người và các loài động vật phức tạp hơn.Bản thân Ruvkun và Ambrose cũng không nhận ra khám phá của họ có sức ảnh hưởng lớn đến vậy, cho tới nhiều năm sau. Đến năm 2000, Ruvkun và các cộng sự phát hiện một gene chịu trách nhiệm sản xuất microRNA ở loài giun C. elegans cũng có trong bộ gene của người.Ông gọi cho các nhà khoa học từ khắp nơi trên thế giới và nài nỉ họ chuyển các mẫu RNA từ con trai, giun đất, cá ngựa vằn hay bất cứ loài động vật nào. Lần lượt, phòng thí nghiệm của ông đã thử nghiệm các mẫu gửi qua bưu điện và tìm thấy gene microRNA, một dấu hiệu cho thấy quá trình điều hòa di truyền này xuất hiện ở toàn bộ các loại động vật.Khi đọc bài báo của Ruvkun, tiến sĩ Ambrose đi đến kết luận tương tự. "Đó là khoảnh khắc tôi nhận ra điều này lớn lao hơn nhiều so với bản thân mong đợi", ông nói.Tiến sĩ Ruvkun cho biết khi làm việc cùng nhau, cả hai "luôn trao đổi qua điện thoại". Họ so sánh các nghiên cứu và cùng kinh ngạc trước kết quả, ngay cả vào đêm con của tiến sĩ Ambros ra đời.Tiến sĩ Ambros hy vọng giải thưởng của họ cũng nêu bật tầm quan trọng của các khoản tài trợ công cho nghiên cứu. Trong suốt sự nghiệp của mình, cả hai nhận được hơn 62 triệu USD từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ.Tại buổi lễ diễn ra lúc 12h ngày 7/10 (giờ Stockholm, tức 16h45 - giờ Hà Nội), đại diện Viện Hàn lâm Thụy Điển xướng tên Ruvkun và Ambros cho giải Nobel Y sinh 2024. Người đoạt giải sẽ được trao chứng nhận Nobel, huân chương Nobel và tiền thưởng trị giá 11 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 989.000 USD), vào ngày 10/12. Các nhà khoa học thường phải đợi nhiều thập kỷ để công trình của họ được Hội đồng Giám khảo Nobel công nhận.Ủy ban Nobel giải thích về công trình của hai nhà khoa học trên: "Thông tin lưu trữ trong nhiễm sắc thể của chúng ta có thể ví như một cuốn sách hướng dẫn cho tất cả tế bào trong cơ thể. Mỗi tế bào chứa cùng một nhiễm sắc thể, chứa chính xác cùng một bộ gene và cùng một bộ hướng dẫn". Tuy nhiên, các loại tế bào khác nhau, chẳng hạn tế bào cơ và

Giải Nobel Vật lý 2024 được trao cho hai nhà khoa học John J. Hopfield và Geoffrey E. Hinton với nghiên cứu về học máy lúc 16h45 ngày 8/10 (giờ Hà Nội).Nhà khoa học John Hopfield và Geoffrey Hinton đoạt giải Nobel Vật lý 2024. Ảnh: Nobel PrizeViện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển xướng tên John J. Hopfield, 91 tuổi, là giáo sư tại Đại học Princeton, New Jersey, Mỹ và Geoffrey E. Hinton, 77 tuổi, người Anh, là giáo sư tại Đại học Toronto, Canada. Hai học giả đã sử dụng các công cụ vật lý để phát triển những phương pháp đặt nền tảng cho học máy ngày nay.Nhắc đến trí tuệ nhân tạo, người ta thường nói đến công nghệ học máy sử dụng mạng thần kinh nhân tạo. Công nghệ này ban đầu được truyền cảm hứng từ cấu trúc não. Trong mạng thần kinh nhân tạo, các tế bào thần kinh của não được thể hiện bằng các nút có giá trị khác nhau. Những nút này tác động lẫn nhau thông qua những liên kết có thể ví như các khớp thần kinh và có thể được điều chỉnh mạnh lên hoặc yếu đi. Mạng thần kinh được đào tạo, ví dụ, bằng cách phát triển liên kết mạnh hơn giữa các nút có giá trị cao đồng thời. Hai nhà khoa học đoạt giải năm nay đã thực hiện công việc quan trọng với mạng thần kinh nhân tạo từ những năm 1980.John Hopfield phát minh một mạng lưới sử dụng phương pháp lưu trữ và tái tạo các dạng mẫu. Có thể hình dung các nút giống như pixel. Mạng Hopfield sử dụng vật lý mô tả các đặc điểm của vật liệu theo spin nguyên tử - đặc tính khiến mỗi nguyên tử trở thành một nam châm tí hon. Toàn bộ mạng được mô tả theo cách tương ứng với năng lượng trong hệ thống spin ở vật lý, được huấn luyện bằng cách tìm giá trị để liên kết giữa các nút, nhờ đó ảnh đã lưu có năng lượng thấp. Khi đưa một hình ảnh méo mó hoặc không hoàn chỉnh vào mạng Hopfield, nó hoạt động qua các nút một cách có hệ thống và cập nhật giá trị của chúng để năng lượng của mạng giảm. Nhờ đó, mạng thực hiện từng bước để tìm ảnh đã lưu trữ giống nhất với bức ảnh kém hoàn hảo vừa đưa vào.Geoffrey Hinton sử dụng mạng Hopfield làm nền móng cho một mạng mới sử dụng phương pháp khác: Máy Boltzmann. Nó có thể học để nhận diện những yếu tố đặc trưng trong một loại dữ liệu nhất định. Hinton sử dụng các công cụ từ vật lý thống kê - môn khoa học về các hệ thống được xây dựng từ nhiều bộ phận tương tự. Nhà khoa học đào tạo máy bằng cách đưa vào những ví dụ rất có thể phát sinh khi cỗ máy vận hành. Máy Boltzmann có thể dùng để phân loại hình ảnh hoặc tạo ra những ví dụ mới cùng loại với mẫu mà nó được huấn luyện. Hinton đã xây dựng công trình này, giúp học máy phát triển bùng nổ như ngày nay.Hinton, người được mệnh danh là cha đỡ đầu của trí tuệ nhân tạo (AI) cho biết, vô cùng kinh ngạc khi nhận được giải thưởng. Khi hỏi về tiềm năng của công nghệ mà Hinton góp phần phát triển, ông nói "AI sẽ có ảnh hưởng to lớn" đến xã hội."Nó có thể so sánh với cuộc cách mạng công nghiệp. Nhưng thay vì vượt trội hơn con người về sức mạnh thể chất, nó sẽ vượt con người về khả năng trí tuệ. Chúng ta không có kinh nghiệm về chuyện sẽ xảy ra khi có những thứ thông minh hơn con người", ông nói trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại sau thông báo về giải Nobel.Ellen Moons, chủ tịch Hội đồng Nobel Vật lý đánh giá "Công trình của những người đoạt giải đã mang lại lợi ích lớn lao. Trong vật lý, chúng tôi sử dụng mạng thần kinh nhân tạo trong nhiều lĩnh vực, ví dụ như phát triển vật liệu mới với các đặc tính nhất định".Năm ngoái, giải Nobel Vật lý được trao cho ba nhà khoa học Pierre Agostini, Ferenc Krausz và Anne L'Huillier với nghiên cứu liên quan đến hạt electron bên trong nguyên tử và phân tử.Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của Alfred Nobel, nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển.Giải được trao thường niên cho những cá nhân và tổ chức có cống hiến nổi bật trong các lĩnh vực Y sinh, Hóa học, Vật lý, Văn học, Hòa bình. Năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho Khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel, còn gọi là giải Nobel Kinh tế.Mỗi giải thưởng gồm huy chương, bằng chứng nhận cá nhân và một khoản tiền thưởng không cố định. Từ năm 1901 - 2023, giải thưởng đã được trao 622 lần cho 1.002 cá nhân và tổ chức trên thế giới.

Giải Nobel Hóa học 2024 được trao cho ba nhà khoa học David Baker, Demis Hassabis, John Jumper với nghiên cứu về protein lúc 11h45 ngày 9/10 giờ địa phương (16h45 ngày 9/10 giờ Hà Nội).Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố chủ nhân của giải Nobel Hóa học năm 2024 gồm: David Baker, 62 tuổi, Giáo sư tại Đại học Washington, Mỹ; Demis Hassabis, 48 tuổi, là CEO của Google DeepMind tại Anh và John Jumper, 39 tuổi, là nghiên cứu cấp cao tại Google DeepMind, Anh.Họ được vinh danh nhờ những đóng góp trong nghiên cứu protein, công cụ hóa học độc đáo của sự sống. David Baker gặt hái thành công trong việc xây dựng những loại protein hoàn toàn mới, một thành tích gần như bất khả thi. Demis Hassabis và John Jumper phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) giúp lý giải vấn đề tồn tại suốt 50 năm: dự đoán cấu trúc phức tạp của protein. Những phát hiện này có tiềm năng khổng lồ.Tính đa dạng của sự sống kiểm chứng khả năng tuyệt vời của các protein trong vai trò công cụ hóa học. Chúng điều khiển và thúc đẩy mọi phản ứng hóa học tạo nên nền tảng của sự sống. Protein cũng đóng vai trò như hormone, hợp chất tín hiệu, kháng thể và khối xây dựng của những loại mô khác nhau."Một trong những phát hiện được công nhận năm nay liên quan đến xây dựng các protein độc đáo. Phát hiện còn lại hoàn thành giấc mơ từ 50 năm trước là dự đoán cấu trúc protein từ chuỗi axit amin. Cả hai phát hiện đều mở ra những tiềm năng to lớn", Heiner Linke, chủ tịch Hội đồng Nobel Hóa học, chia sẻ.Protein thường gồm 20 axit amin khác nhau, có thể được mô tả như những khối xây dựng sự sống. Năm 2003, David Baker thành công sử dụng những khối này để thiết kế một protein mới không giống bất cứ protein nào khác. Kể từ đó, nhóm nghiên cứu của ông liên tục tạo ra những protein sáng tạo, bao gồm protein có thể dùng làm dược phẩm, vaccine, vật liệu nano và cảm biến siêu nhỏ.Phát hiện thứ hai liên quan đến việc dự đoán cấu trúc protein. Trong protein, các axit amin liên kết với nhau thành những chuỗi dài xếp lại tạo thành cấu trúc ba chiều, mang ý nghĩa quyết định với chức năng của protein. Từ những năm 1970, các nhà nghiên cứu đã cố gắng dự đoán cấu trúc protein từ trình tự axit amin, nhưng điều này cực kỳ khó.Sau đó một đột phá đáng kinh ngạc diễn ra. Năm 2020 Demis Hassabis và John Jumper tạo ra mô hình AlphaFold2. Với sự hỗ trợ của mô hình AI này, họ có thể dự đoán cấu trúc của tất cả 200 triệu protein mà giới nghiên cứu đã nhận dạng.Từ sau đột phá đó, AlphaFold2 được sử dụng bởi hơn hai triệu người từ 190 nước. Trong số hàng loạt ứng dụng khoa học, các nhà nghiên cứu có thể hiểu rõ hơn tình trạng kháng kháng sinh và tạo ra ảnh enzyme có thể phân hủy nhựa.Sự sống không thể tồn tại mà không có protein. Việc chúng ta có thể dự đoán cấu trúc protein và thiết kế protein sẽ đem lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại.Giải thưởng năm nay trị giá 11 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1.060.800 USD), trong đó một nửa dành cho David Baker, nửa còn lại dành cho Demis Hassabis và John Jumper.Năm ngoái, giải Nobel Hóa học được trao cho ba nhà khoa học Moungi G. Bawendi, Louis E. Brus và Alexei I. Ekimov với nghiên cứu nghiên cứu chấm lượng tử, những bộ phận nhỏ nhất của công nghệ nano, ứng dụng truyền ánh sáng từ TV và đèn LED, chiếu sáng mô ung thư cho bác sĩ phẫu thuật.Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của Alfred Nobel, nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển.Giải thưởng được trao thường niên cho những cá nhân và tổ chức có cống hiến nổi bật trong các lĩnh vực Y sinh, Hóa học, Vật lý, Văn học, Hòa bình. Năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho Khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel, còn gọi là giải Nobel Kinh tế.Mỗi giải thưởng gồm huy chương, bằng chứng nhận cá nhân và một khoản tiền thưởng không cố định. Từ năm 1901 - 2023, giải thưởng đã được trao 622 lần cho 1002 cá nhân và tổ chức trên thế giới.

Giải Nobel kinh tế năm nay được trao cho ba học giả nghiên cứu xoay quanh chuyện một đất nước hưng thịnh hay suy vong đều do thể chế. Bài viết trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 10.2024

Xem đi xem lại một bộ phim hay loạt phim dài tập tưởng chừng như sẽ làm mất đi sự hấp dẫn mà chỉ lần đầu mới cảm nhận được, nhưng khoa học thần kinh lại chứng minh điều ngược lại. Người xem chẳng những không thấy chán mà còn thích thú và khoẻ ra. Cùng tìm hiểu trong bài viết của tác giả Phan Bảo trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 10.2024

Lâu nay người ta vẫn tin rằng truyện cổ tích Grimm được anh em nhà Grimm thu thập từ lời kể của những người nông dân trên khắp nước Đức, và rằng những câu chuyện này mang đậm tinh thần dân tộc Đức. Tuy đã có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng không phải thế, những giả thiết mới vẫn dấy lên và lan truyền. Trong nhiều bản dịch sang tiếng Anh hay các lời dẫn nhập người ta rất ít đề cập đến cách thức anh em nhà Grimm đã dùng để tập hợp những truyện cổ tích. Vậy anh em nhà Grimm là ai? Những câu chuyện đó có xuất xứ từ đâu? Tại sao chúng lại nổi tiếng tới tận ngày nay. Lắng nghe bài viết của tác giả Nhật Vương trên Tuổi trẻ cuối tuần số năm 2021

"Văn chương lục sắc" - tạm gọi theo màu cờ biểu tượng của cộng đồng LGBTQ - đã có những biến chuyển ngoạn mục. Nhưng không ai dám gọi đây là thời hoàng kim."Hãy chôn nhanh các nhân vật gay" (Bury your gay) từng là cách nói mỉa mai để chỉ mô típ quen thuộc trong văn chương và phim ảnh, trong đó các nhân vật LGBT (đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính và chuyển giới) sớm muộn gì cũng "hết vai". Nếu "may mắn" hơn, họ cùng lắm cũng giữ vai phụ, cho có. Tất cả đang thay đổi, ít nhất là như giới xuất bản văn học quan sát thấy.Năm 2022, Here's to Us - tiểu thuyết lãng mạn về hai chàng trai trẻ - chạy quảng cáo trên hệ thống tàu điện ngầm ở New York. Cách đó 8 năm, khi nhà văn Alyssa Cole ngỏ ý với biên tập viên sẽ viết một truyện lãng mạn về hai người phụ nữ (trong ngành gọi là F/F), cô nhận được một cái gật đầu, cùng một lời cảnh báo. "Tôi không nói là cô đừng viết, nhưng F/F bán không được đâu" - Cole kể với New York Times.Đó là quãng 2013 hay 2014, và biên tập viên nọ đã đúng. Nhưng tác phẩm ra mắt năm 2022 của Cole, How to Find a Princess, với bìa sách là hai phụ nữ da đen tựa vào nhau, đường hoàng lên kệ khắp nước Mỹ. "Tiểu thuyết lãng mạng LGBT đang bùng nổ" - Shannon DeVito, giám đốc mảng sách tại Nhà xuất bản Barnes & Noble, nói trong cùng bài viết trên New York Times."Văn chương lục sắc" - tạm gọi theo màu cờ biểu tượng của cộng đồng LGBTQ (thuật ngữ chung dùng để chỉ bất kỳ ai không định dạng bản thân là người dị tính) - đã có những biến chuyển ngoạn mục: không còn tự xuất bản online, cá nhân mà được các nhà xuất bản hàng đầu săn đón; không chỉ nhắm đến độc giả "thuộc cộng đồng" mà tất cả mọi giới; không xếp kệ riêng, tách bạch với văn chương "thông thường", mà có vị trí lộng lẫy trong các nhà sách lớn.Thay đổi kinh ngạcVốn chỉ "lượm bạc cắc" với vài tiểu thuyết trước đó, Lana Popovic Harper vô cùng hào hứng khi có tới bảy đơn vị phát hành tỏ ý muốn xuất bản dự án mới nhất của cô năm 2021, tiểu thuyết Payback's a Witch, một câu chuyện lãng mạn về hai nữ phù thủy. Berkley, thuộc nhà xuất bản Penguin Random House, là đơn vị chiến thắng. Khi quyển sách ra lò, nó nhanh chóng thành bestseller."Thật không tin được là người ta thật sự muốn thấy phù thủy queer" - cô nói. Queer là thuật ngữ bao trùm chỉ những người đồng tính hoặc không phải người hợp giới (cisgender, bản dạng giới giống với giới tính được ấn định khi sinh ra).Dykette - một câu chuyện hài lãng mạn về một người đồng tính nữ vô cùng tự ti tên Sasha - là một trong những tiểu thuyết đáng chú ý nhất năm 2023, cho thấy "cơn sốt dành cho tiểu thuyết LGBTQ ngày một nóng hơn đang làm thay đổi thế giới sách", như bình luận của NBC News.Chính tác giả của nó - nhà văn queer 25 tuổi Jenny Fran Davis - cũng bất ngờ với sự đón nhận này. "Quyển sách ra đời vào lúc chúng ta đang chứng kiến thời phục hưng của văn học đồng tính. Đang có một lớp độc giả sẵn sàng chấp nhận chúng với vòng tay rộng mở. Đây là sự đón nhận mà cách đây 5 năm tôi không nghĩ sẽ có ngày có được" - Davis nói.Nhà văn từng in tiểu thuyết đầu tay, thuộc thể loại YA (tuổi trưởng thành) năm 2017 chia sẻ thêm với NBC News: "Chỉ riêng nhan đề sách đã có thể khiến giới xuất bản phát khiếp cách đây 5 hay 10 năm. Giờ thì rõ là đang có cảm giác "mọi người muốn thứ này", và tôi tin giới xuất bản luôn tìm thứ mà độc giả muốn" - cô nói. Dyke là tiếng lóng chỉ người đồng tính nữ, và Dykette, như Davis giải thích trong các cuộc phỏng vấn, là "một nàng lesbian điệu đà, yêu nơ, ruy băng và bèo nhún".Dykette, phát hành tháng 5-2023, nhanh chóng hòa vào mức tăng trưởng mạnh mẽ của tiểu thuyết LGBTQ đã kéo dài vài năm trước đó. Từ tháng 11-2022 đến 10-2023, 4,4 triệu bản sách tiểu thuyết LGBTQ được bán ra, tăng 7% so với cùng kỳ 12 tháng trước (trong khi tiểu thuyết nói chung giảm 3%) và đến 200% so với giai đoạn 11-2018 đến 10-2019 (tiểu thuyết nói chung chỉ tăng 27%), theo dữ liệu Circana BookScan cung cấp riêng cho NBC News."Tiểu thuyết queer thì thời nào cũng có, nhưng điều thực sự làm nên sự khác biệt trong 5 năm qua là nó đã chuyển từ một lĩnh vực ngách sang thị trường chủ lưu" - Kristen McLean, phân tích ngành sách của Circana, nói.Theo cô và các chuyên gia khác trong ngành, sự vươn mình của văn chương lục sắc là kết quả của nhiều yếu tố, bao gồm sự cởi mở của độc giả trẻ tuổi đối với các vấn đề về giới tính và bản dạng giới; một thế hệ nhà văn mới khai thác đề tài queer; và có lẽ quan trọng nhất là sự trỗi dậy của BookTok - nội dung về sách trên TikTok trong thời đại dịch.Theo người trong ngành, từng có một giả định phổ biến rằng nếu bạn đang đọc một cuốn sách về người đồng tính thì chính bạn cũng là người đồng tính. Giờ thì tệp độc giả đã mở rộng hơn, phần nhiều nhờ đề tài đa dạng của tiểu thuyết queer: từ lãng mạn tới giả tưởng, từ kỳ ảo đến trinh thám.Câu chuyện xuất bảnCác nhà xuất bản cũng nhanh chóng đổi gu, thích ứng với thời cuộc. Trong một bài viết cho The Conversation hồi tháng 2, bộ đôi tác giả từ Đại học Colorado Boulder - phó giáo sư báo chí Christine Larson và nghiên cứu sinh tiến sĩ báo

Xuất phát từ thực tế nhiều nam giới thường có các triệu chứng nhiễm cúm như mệt mỏi, nghẹt mũi, ho sốt kéo dài và có phần nặng nề hơn so với nữ giới, tiếng Anh có thuật ngữ "man flu" mang hàm ý châm biếm rằng nam giới không đối phó tốt và mạnh mẽ với bệnh tật bằng phụ nữ. Bài viết của Phạm Hằng trên Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 10.2024

Khi các ứng dụng hẹn hò đạt đến điểm thoái trào vì "vuốt sang phải" mãi mà không được gì thì những cách làm quen, gặp gỡ lãng mạn từ xưa lại được ưa chuộng. Bài viết của Khánh Nguyên trên Tuổi trẻ cuối tuần - số tháng 10.2024

Dù vẫn tha thiết đi tìm một mối quan hệ, nhiều người đã chán "quẹt quẹt" trên ứng dụng hẹn hò để tìm ý trung nhân vì mọi thứ càng ngày càng ít miễn phí, trong khi có chi tiền thì cũng hoài công tốn của. Bài viết của Xuân Minh trên Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 10/2024

Vực dậy sau bãoNhìn lại hai tuần sau bão, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh - Cao Tường Huy đánh giá, Yagi đã gây ra thảm họa chưa từng có tại địa phương."Sau hôm bão, Quảng Ninh như trở về thời kỳ cách đây 50 năm. Trồng rừng, thủy sản, du lịch đều mất trắng", ông Huy trầm giọng nói.Trước bão, tỉnh đã bám sát các chỉ đạo, dự báo, nhưng sức tàn phá của Yagi "vượt quá sức chịu đựng" của cơ sở hạ tầng. Các công trình và khu neo đậu tàu thuyền được thiết kế chỉ có khả năng chống chịu bão cấp 12, trong khi Yagi đổ bộ với sức gió cấp 14."Trước thiệt hại về nhân mạng, nhiều người hỏi tại sao không bắt buộc tất cả thuyền viên lên bờ để tránh bão. Chúng tôi muốn lắm, nhưng theo Luật Hàng hải Việt Nam, thuyền viên phải ở lại trên tàu để ứng cứu khi bão đến", ông Huy giải thích. "Tuy nhiên, cơn bão quá thảm khốc, neo tàu bị giật tung hết, tàu thuyền trôi dạt khắp nơi".Sau bão, 99% người dân Quảng Ninh mất điện, mất nước, và 100% mất liên lạc. Huyện Bình Liêu là nơi đầu tiên mất kết nối. Bí thư huyện phải mượn máy chuyên dụng của quân đội để báo cáo về tỉnh. Các bệnh viện gặp khó khăn do thiệt hại cơ sở vật chất và thiếu nước cứu chữa bệnh nhân.Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Hoàng Hiệp, Yagi là cơn bão có cường độ mạnh nhất trong 30 năm qua trên Biển Đông và 70 năm qua trên đất liền Việt Nam. Hoàn lưu bão gây ra lượng mưa lớn trên diện rộng, dẫn đến lũ lụt tương đương với trận lũ lịch sử năm 1971 ở đồng bằng sông Hồng. Địa hình dốc, không có chỗ phân thủy đã khiến toàn bộ nước mưa đổ dồn xuống sông suối, gây ra lũ quét và sạt lở đất không thể lường trước.Trước cơn bão lịch sử, lần đầu tiên Bộ Chính trị chỉ đạo các cấp, các ngành vào cuộc ngay trong bão, thay vì sau bão như những năm trước. Hơn 450.000 bộ đội, công an đã được huy động, giúp di dời 150.000 người dân trên đất liền và hơn 50.000 người dân ven biển - quy mô di dời chưa từng có."Nhiều quyết định chưa có tiền lệ đã được đưa ra trong quá trình phòng chống bão Yagi. Chúng ta đã nỗ lực nhưng thiệt hại vẫn rất lớn. Nhưng tôi phải nói thêm rằng nếu không có sự chỉ đạo quyết liệt, không biết chuyện gì có thể xảy ra", Thứ trưởng Hiệp nói.

Bài viết trên VNexpress của David PickusTrên khắp thế giới, không riêng gì Việt Nam, có điều gì đó đang xảy ra với các trường đại học, khiến công chúng phải quan tâm.Đây không phải là vấn đề khác biệt quan điểm gây ra những tranh cãi, mà là chuyện chúng ta sẽ chuẩn bị như thế nào để các thế hệ tiếp theo có thể đóng góp tốt nhất cho sự phồn vinh của thế giới.Kinh tế ngày một phát triển sôi động và phức tạp, đòi hỏi phải chuẩn bị lực lượng lao động trình độ cao tương ứng. Dù như vậy không có nghĩa là cần khuyến khích tất cả các bạn trẻ vào đại học, đặc biệt là vào các trường đắt đỏ, đào tạo đại học vẫn rất cần thiết. Khi tỷ lệ sinh đang giảm mạnh trên toàn cầu, chúng ta cần trang bị tốt hơn cho một số lượng trẻ em ít hơn trong tương lai.Vì vậy, các trường đại học cần mở rộng, theo nghĩa trở nên dễ tiếp cận, với chi phí phải chăng cho số đông, đồng thời cung cấp nhiều chương trình hơn nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội.Các trường đại học ở Việt Nam thì không chỉ cần mở rộng, mà còn cần phát triển về chiều sâu.Để tôi giải thích. Con người có thể học từ sách vở, nhưng kiến thức không giống như các chương của một cuốn sách, chương này tiếp nối chương kia. Kiến thức đi từ giai đoạn này đến giai đoạn khác, tính phức tạp tăng dần. Điều này dễ nhìn thấy nhất trong lĩnh vực công nghệ. Sự phát triển của công nghệ không chỉ là thêm các bộ phận, mà là sử dụng cỗ máy cũ làm nền tảng để xây dựng cỗ máy khác, mới và tốt hơn.Về mặt kinh tế, giáo dục đại học sẽ ngày càng đắt đỏ hơn. Nhất là khi sinh viên cần được tiếp cận công nghệ hiện đại. Như thế, chi phí đầu tư không chỉ lớn mà còn cần phải liên tục.Kết quả của "quá trình phát triển sâu và rộng" là tất cả những người liên quan đều phải đối mặt với tình thế đầy mâu thuẫn. Giáo dục đại học phải phổ cập, học phí không quá đắt. Nhưng nhà trường lại cần nâng cấp, trang bị hiện đại. Làm thế nào để đáp ứng những điều này cùng lúc?Tôi có ba nguyên tắc áp dụng cho các tình thế khó. Tất cả xoay quanh thực tế rằng, trong những tình huống này, dù chọn gì, bạn cũng không tránh được khó khăn.Thứ nhất, đừng né tránh, phải chấp nhận thực tế: không có lựa chọn dễ dàng. Thứ hai, một khi đã chọn, đừng cứ thế mà lao đi, phải liên tục đánh giá lại. Cuối cùng, tình thế khó không hẳn là điều tệ hại, đối mặt và vượt qua là cách nhanh nhất để ta tiến bộ.Với quan điểm này, bước đầu tiên là xem xét việc không nên làm. Theo tôi, các trường đại học ở Việt Nam không nên giải quyết tình huống theo cách đang diễn ra ở Mỹ. Vì tình hình ở Mỹ quá khác biệt. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn có thể học hỏi một số điều bằng việc xem xét kỹ tại sao phương pháp của Mỹ lại không phải là lựa chọn cho Việt Nam.Trong nhiều thập kỷ, các trường đại học ở Mỹ tăng doanh thu bằng cách mở rộng quy mô. Họ xây thêm các tòa nhà, nới rộng khuôn viên, nhận nhiều sinh viên hơn và tăng học phí. Những phương thức này giúp họ có kinh phí đầu tư vào công nghệ mới và mở rộng chương trình đào tạo.Ngoài ra, nhiều trường có điều kiện rất thuận lợi về nguồn tiền bởi hai lý do. Thứ nhất, vay tiền để trang trải học phí là chuyện bình thường ở Mỹ. Thứ hai là những đại học hàng đầu, như Harvard - với lịch sử thành lập từ năm 1636 - có tiềm lực đủ mạnh và uy tín đủ lớn để vay vốn dễ dàng. Họ có thể huy động tiền theo cách mà rất ít trường đại học trên thế giới làm được.Rõ ràng cách thức này không hiệu quả ở Việt Nam. Tôi cũng không chắc nó còn tiếp tục hiệu quả ở Mỹ hay không. Giới trẻ và các gia đình ở đây đang còng lưng vì nợ, do học phí đã rất cao và còn tiếp tục tăng. Nhiều trường đại học nhỏ cũng đang rơi vào khủng hoảng tài chính. Điều mà tôi biết rõ là các quốc gia bên ngoài không thể đơn giản sao chép mô hình của Mỹ và mong đợi thành công.Vậy các trường đại học ở Việt Nam nên làm gì?Mô hình của Mỹ có giá trị tham khảo nhất định. Nó cho ta biết rằng không nên lập tức theo đuổi các mục tiêu lớn và tìm cách đạt được nhiều thành quả cùng lúc. Vì vậy, cần đặt lại câu hỏi: Nếu phải tiến từng bước một, thì các trường đại học ở Việt Nam nên làm như thế nào?Bất kỳ giải pháp nào cho vấn đề này đều sẽ luôn tạo ra những vấn đề mới. Các trường đại học được chia thành nhiều khoa. Sẽ rất rủi ro nếu áp dụng chung một chương trình lớn, bao quát, nhằm nâng cao nhanh chóng chất lượng của toàn trường. Thay vào đó, nên chọn một số chương trình có khả năng thu hút đầu tư và sớm tạo ra doanh thu. Những dự án này sẽ đóng vai trò như các "start-up" nội bộ, giúp trường đại học phát triển dần.Giống như bất kỳ tổ chức nào khác, ngay cả khi bất ngờ nhận được một khoản đầu tư lớn (điều không dễ xảy ra), trường đại học cũng sẽ phải đáp ứng nhiều cam kết, đến độ chỉ có thể dành một phần rất nhỏ cho lĩnh vực mà trường muốn phát triển. "Một bước tiến, một bước lùi" là điều thường xảy ra. Để phá vỡ vòng lặp này, cách quen thuộc là áp dụng hệ thống học phí khác biệt. Giống như cùng vào một nhà hàng, khách sẽ chi trả khác nhau tùy vào món họ gọi, việc thu học phí cao hơn với các khoa đầu tư công nghệ lớn có thể hữu ích.Mặt trái của giải pháp này là sẽ khắc sâu thêm sự phân

Tối 8/9, một ngày sau khi bão Yagi quét qua miền Bắc, hồ thủy điện Thác Bà vẫn yên bình. Mực nước vẫn thấp hơn mức trung bình khoảng 0,5 m. Hai cửa xả mặt đã được mở trước để đón lũ, giúp lượng nước xả ra gấp đôi so với nước về hồ. Dòng sông Chảy thanh bình như suốt 53 năm kể từ khi công trình thủy điện này được xây dựng.Tuy nhiên, lúc 23h, tình hình chuyển biến căng thẳng. Dòng lũ tăng nhanh từ 500 lên 1.310 m³/s."Hai tiếng tiếp theo, lũ tăng chóng mặt", ông Nguyễn Văn Quyền, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần thủy điện Thác Bà, kể lại. "Trong 38 năm làm việc tại đây, tôi chưa từng chứng kiến điều gì như vậy".Dự lệnh phá đập Thác BàChỉ số lũ trên màn hình theo dõi "tăng nhanh như đồng hồ đếm giây". Đến 1h sáng, lưu lượng lũ đã đạt 4.305 m³/s, vượt qua ngưỡng thiết kế tối đa là 3.000 m³/s và khả năng xả lũ của hồ là 3.200 m³/s.Tình hình nguy cấp, ông Quyền lập tức báo cáo Cục trưởng Quản lý Đê điều và Phòng chống thiên tai, xin phép mở cửa xả mặt thứ ba nhằm giảm mực nước trong hồ.Được chấp thuận mở cửa xả lúc 6h, ngay trong đêm, hai xe gắn loa phóng thanh chạy dọc bờ sông hạ du thông báo người dân di tản. Trời vừa hửng sáng, ba cửa xả của Thác Bà đồng loạt mở, nhưng cũng chỉ đạt công suất 2.600 m3/s - ít hơn lượng về hồ hơn 400 m3/s. Mực nước hồ vẫn tăng 3 cm mỗi giờ.Tình hình trở nên tồi tệ hơn trong ngày 9/9 khi mưa vẫn trút xuống thượng lưu sông Chảy.2h sáng 10/9, lưu lượng nước lũ đã tăng tới gần 5.000 m³/s, bước vào cảnh báo cấp một.9h, lũ sông Thao lên tới hơn 87 m, vượt kỷ lục tồn tại 53 năm. Lượng nước về hồ đạt cực đại 5.620 m3/s - gấp đôi mức thiết kế ban đầu. Hồ chuẩn bị lên mức báo động hai khi đạt 59,65 m."Lượng nước về hồ lúc này đã vượt đỉnh lũ thiết kế khi xây dựng năm 1971 của công trình với tần suất 10.000 năm mới có một lần", ông Quyền kể. "Lúc này, thủy điện rơi vào tình cảnh nguy nan chưa từng có. Nếu nước tiếp tục đổ về với lưu lượng như thế, chỉ 12 tiếng sẽ lên mức 61 m, đập chính có thể vỡ, gây ra thảm họa cho hạ lưu".10h sáng cùng ngày, đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tức tốc từ Hà Nội lên Thác Bà. Sau khi cân nhắc nhiều phương án, lựa chọn cuối cùng là phá đập phụ số 4 tại huyện Yên Bình để cứu đập chính.Bộ NNPTNT họp bàn phương án phá một đập phụ với công ty và chính quyền địa phương. Ảnh: Công ty thuỷ điện Thác BàTrong lúc Thứ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Hoàng Hiệp xin ý kiến Thủ tướng, huyện Yên Bình chủ động sơ tán hơn 3.000 hộ dân, hoàn thành trước 10h ngày 11/9."Thủy điện Thác Bà ngàn cân treo sợi tóc", Thứ trưởng Hiệp kể. "Nếu đập chính vỡ, 3 tỷ m3 nước từ hồ Thác Bà sẽ tràn xuống sông Chảy, ra sông Lô, mực nước tại Yên Bái tăng thêm ít nhất 3 m. Như vậy thì tàn phá rất khủng khiếp".Thủ tướng ngay lập tức họp với các tỉnh liên quan, chỉ đạo di dời hơn 10.000 dân trong 4 tiếng. Các địa phương xung quanh được lệnh giảm bớt lượng nước xả trên các hồ. Đập số 4 sẽ phá nếu mức nước hồ tăng lên 61 m trong chiều 11/9."Công tác chuẩn bị đã được UBND tỉnh phối hợp với Quân khu 2 và Sư đoàn 316 thực hiện theo kế hoạch. Đập số 4 được bảo vệ nghiêm ngặt", ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc Công ty Thủy điện Thác Bà thuật lại.Cuộc họp giữa UBND huyện Yên Bình (Yên Bái), Công ty Thuỷ điện Thác Bà và các xã, thị trấn về quyết định di dân hạ du trước phương án phá đập, đêm 10/9. Nguồn: Công ty Thuỷ điện Thác BàMay mắn, 5h sáng 11/9, lưu lượng nước về hồ đã giảm xuống còn 3.570 m³/s."Nhìn nước về hồ giảm, tôi và hàng trăm con người ba đêm thức trắng ở thủy điện Thác Bà thở phào. Có lẽ ông trời thương nên dự lệnh phá đập phụ đã không trở thành động lệnh", Giám đốc Công ty Thủy điện xúc động nói.Dù tình hình tại Thác Bà và các đập thủy điện còn lại được kiểm soát, lượng mưa như trút từ hoàn lưu bão Yagi cùng nước lũ đổ về từ thượng nguồn vẫn khiến hạ du chìm trong đợt ngập lụt chưa từng thấy trong hơn 5 thập kỷ.Hạ du ngập lịch sử 53 nămMột tuần sau bão, toàn miền Bắc căng mình chống chọi với thiên tai bủa vây. Trong khi thượng nguồn các sông hứng chịu lũ quét, sạt lở và nỗi lo vỡ đập, ngập lụt lan rộng khắp các tỉnh hạ nguồn.Là trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, Thủ đô Hà Nội nằm ở hạ nguồn của lưu vực sông Hồng - Thái Bình. Những ngày sau bão, lượng mưa lớn khiến mực nước thượng nguồn tất cả sông đều lên ngưỡng báo động ba, mức cao nhất trong thang báo động lũ. Thuỷ điện Thác Bà và Tuyên Quang - 2 trong 4 hồ chứa lớn nhất sông Hồng - phải mở toàn bộ cửa xả.17h ngày 11/9, mực nước sông Hồng tại Hà Nội chỉ còn dưới báo động ba 28 cm. Những bãi hoa màu trù phú ven sông bị ngâm trong dòng nước đục phù sa. Nước tràn vào nhiều khu dân cư gần chân cầu Long Biên, ngập đến nửa mét.Anh Tiến, chủ một vườn đào Nhật Tân, nhìn xuống vườn nhà từ trên cầu, chỉ còn thấy màu nước nâu bùn phủ khắp. "Vườn đào cả gia đình dày công chăm sóc suốt 8 năm coi như bỏ", anh nói.Mãi đến chiều 13/9, lũ mới bắt đầu rút. Những cây đào dần lộ trên mặt nước, trơ trụi, chỉ còn thân cây, lá đã nhuộm bùn, khô dần dưới nắng. Không đi ủng, cũng chẳng buồn xắn quần, anh Tiến lội chân trần và

Năm 1948, cuộc kháng chiến chống Pháp đã trải qua hai năm. Đông đảo người Hà Nội đã tản cư về các vùng nông thôn và lên chiến khu.Gặp một ông hàng phở tản cư ở Việt Bắc, Nguyễn Tuân nhớ: "Bấy giờ là mùa hè 48. Nắng lắm. Thèm cái bóng me và sấu lùm buổi sớm của dốc Hàng Kèn, những giờ đi đả phở tập thể" ("Người Hà Nội đi kháng chiến", báo Văn Nghệ số 15-16, tháng 10-1949).Tôi nhớ đến chuyện đó khi tham dự Liên hoan văn học châu Á ở Gwangju (Hàn Quốc). "Hồ sơ" văn chương của tôi là nhà văn viết về đề tài Hà Nội, bắt mạch với chủ điểm "Những tương lai cổ xưa: Câu chuyện của truyền thống và hiện đại" trong loạt chương trình do Trung tâm văn hóa châu Á tổ chức.Tôi được người chủ trì phiên tọa đàm, nhà phê bình văn học Ko Myeungjo, người đã từng tới Hà Nội, hỏi về sự tiếp nhận những sự đổi thay của Hà Nội của mình ra sao? Tôi có tiếc nuối không?Tôi bắt đầu trả lời bằng cách liên hệ với Gwangju. Vốn được biết đến như là một địa điểm lịch sử của phong trào đấu tranh dân chủ chống chế độ độc tài quân sự trong thập niên 1980, giờ đây Gwangju chuyển mình thành một trung tâm triển lãm và giao lưu văn hóa lớn không chỉ của Hàn Quốc mà còn tham vọng vươn ra châu lục. Gwangju nổi tiếng vì một "truyền thống mới" nhưng 44 năm kể từ cuộc nổi dậy 18-5-1980, thành phố đã nỗ lực đi tìm một câu chuyện mới để kể. Họ không muốn người ta biết đến Gwangju chỉ có vậy. Một trong những cách đó, là họ mời các nghệ sĩ, nhà văn khắp nơi đến trình bày những câu chuyện của thế giới đa dạng.Câu hỏi của nhà phê bình văn học Ko Myeungjo khiến tôi nhận ra về mặt tư duy truyền thông văn hóa, các chủ đề của Hà Nội vẫn như bị mắc kẹt ở việc diễn giải các giá trị quá khứ.Những người thực hành văn hóa ở Hà Nội chưa có một hệ sinh thái chuyện kể mới hiện diện trên truyền thông. Trăm lần như một, Hà Nội cứ là phở, ngõ nhỏ phố cũ, nhà tập thể, quán nước vỉa hè... Tôi từng yêu cầu một vài phóng viên đến phỏng vấn về "vẻ đẹp" của sinh hoạt buôn bán vỉa hè và hàng quà rong, cần thay đổi cách tiếp cận. Có một quán tính hay sự lười biếng nào đó trong lối diễn giải giá trị của Hà Nội. Nói đâu xa, chính tôi từng thích nói và viết kiểu ấy, vì nó khớp với những trải nghiệm đã có về một Hà Nội nhiều phần chấp nhận hoàn cảnh: "Cái thành phố lam lũ mà chải chuốt. Cứng cỏi mà đau xót. Hay nhớ và hay quên" (Viết lại một bài thơ Hà Nội - Lưu Quang Vũ).Vấn đề là các hình thức như vậy tựa như lớp bọt sóng phù du, không rõ đóng góp bao nhiêu vào các thiết chế cơ sở hạ tầng lẫn định chế vận hành đô thị. Chính tôi cũng từng nghĩ các hình thức sinh hoạt như vậy phản ánh sự mềm hóa các quy trình hoạt động của đô thị và sự linh hoạt của một đời sống văn hóa năng động mà vẫn bảo lưu một kiểu sống đậm nét cộng đồng, làm thành một bản sắc riêng của Hà Nội.Khi đọc những cuốn sách của hai tác giả cùng tham gia liên hoan văn học từng được lọt vào chung khảo Man Booker International là Wu Ming-Yi (Đài Loan) và Eka Kurniawan (Indonesia), tôi có một thao tác là kết nối khung cảnh những tác phẩm của họ với thực địa đất nước họ mà tôi đã ghé thăm. Tôi không ngạc nhiên vì dữ liệu quá khứ đầy ắp trong các cuốn sách.Đó là những quá khứ không thật sự dễ chịu và ngăn nắp theo mô hình quy hoạch lý tính. Vì sao tôi lại thấy thích ngay, như cuốn Nhà ảo thuật trên cầu bộ hành, tập truyện ngắn vừa mới dịch ra tiếng Việt, mà khi tôi xin chữ ký, Wu Ming-Yi đã bất ngờ vì đã có quá sớm? Vì các câu chuyện gợi nhớ đến Hà Nội, trong cách tác giả xâu chuỗi và phục hồi lại các ký ức rời rạc về đô thị.Hay tại bởi sống ở Hà Nội cũng dễ chịu biếng lười theo kiểu của nó mà người viết như tôi chẳng hạn không có thôi thúc bên trong để vượt khỏi vùng an toàn của mình?Nhưng có một câu chuyện khác. Khi mạng xã hội trở nên phân mảnh nhiều hơn, các ý kiến về Hà Nội cũng đẩy tới các giới hạn: ca ngợi thì ca ngợi quá, tô vẽ đến phi thực, tô vẽ bằng cả lời mô tả đầy khuôn sáo lẫn các hình ảnh được chỉnh sửa quá đà; chê bai thì cũng hết nhẽ, có khi lấn sân sang lăng mạ người sống ở Hà Nội. Tôi ngao ngán và bị tổn thương, dù biết rằng ngôn ngữ mạng xã hội không phản ánh hết tâm thế xã hội ở đời thực.Điều đó cũng có vẻ có lý. Nhưng tôi nhận thấy mình rất dễ nghĩ đến Hà Nội khi đi xa. Ngay chính tôi, cũng đã nhắc tới văn Nguyễn Tuân và thơ Lưu Quang Vũ, hai tác giả đã làm nên chân dung Hà Nội một thời. Tôi hiểu lý do mình dễ nói về những màu sắc và đường nét nhiều hoài niệm của bức chân dung ấy, là bởi nó dễ chạm vào cảm xúc đã được bồi đắp bằng ký ức. Trong cuộc tọa đàm, khi nhà thơ Mông Cổ Ulziitugs chia sẻ câu chuyện về việc viết những câu thơ sau sự ra đi của người mẹ, tôi cũng nói về việc mình muốn viết cuốn tiểu thuyết về người cha quá cố của mình như một cách làm lành với quá khứ. Khi ông còn sống, tôi chỉ biết ông như một người cha chức năng với những phận sự thuần túy mà không biết đến thế giới tâm hồn của ông. Tôi cảm thấy rất khó để nói chuyện quá ba câu với ông, băn khoăn tự hỏi liệu ông có điều gì buồn nản ở tôi chăng? Nếu có đôi lúc ông hé mở thì tôi cũng đã không đủ đồng cảm để đi sâu hơn. Nhưng ông là ngườ

Gửi gắm mong ước con cái sau này sẽ thanh tú mỹ miều hay có công thành danh toại vào cái tên đặt cho đứa trẻ là tâm lý bình thường của người làm cha làm mẹ. Họ sẽ mừng hơn khi biết rằng đã có nghiên cứu chứng minh làm thế không phải hão huyền. Bài viết phân tích về những nghiên cứu khoa học đằng sau cái tên của chúng ta của tác giả Ngọc Khanh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 10

Hằng năm US News & World Reports công bố bảng xếp hạng các trường đại học, khởi đầu cho một mùa các trường thi nhau quảng bá rộng rãi vị trí xếp hạng của họ hòng thu hút sinh viên tiềm năng. Nhưng cách mà tờ báo này làm để các trường chịu bỏ tiền ra mua quyền sử dụng thông tin xếp hạng rồi dùng kết quả ấy để quảng cáo chính là "nghệ thuật" xếp hạng của nó. Bài viết của Nguyễn Vũ trên Tuổi trẻ cuối tuần số 6.10.2024

Trong những tranh luận, chỉ trích, cãi cọ về chuyện những người trẻ lười hoặc không chịu sinh con, ít người để ý tới một thế hệ liên đới, những người sẽ không bao giờ được làm ông bà ngoại

Ước tính 5% dân số Việt Nam trên 60 tuổi bị sa sút trí tuệ (theo hội thần kinh học Việt Nam) tất nhiên là thống kê sơ lược và sẽ còn tiếp tục tăng trong bối cảnh già hoá dân số. Cũng vậy, gánh nặng chăm sóc y tế và trợ giúp cho người sa sút trí tuệ sẽ ngày càng lớn. Trong khi tin tốt là đã có những tiến triển đột phá về thuốc và phương pháp điều trị căn bệnh này, điều lo lắng hơn là nhận thức về căn bệnh này còn yếu và sự kì thị, phân biệt đối xử trong xã hội đối với nhóm dân số mắc chứng bệnh này vẫn đang lan rộng, tạo ra nhiều rào cản đối với việc chẩn đoán bệnh sớm và tiếp cận điều trị, chăm sóc. Chẳng có con đường nào tốt hơn cho một quốc gia còn nghèo mà lại đông dân như Việt Nam ngoài việc chuẩn bị các chính sách và chương trình hỗ trợ y tế từ sớm, theo đúng nguyên tắc phòng ngừa và giảm nhẹ. Chúng ta không đủ giàu và đủ mạnh để ngồi yên phó mặc.

Với mỗi người, mê một loại cà phê không chỉ vì hương, vị cà phê mà đôi khi còn vì ký ức, kỉ niệm hay thói quen Bài viết của tác giả Vũ Thế Thành trên tờ tuổi trẻ cuối tuần

Cưới người đồng giới - bài viết trên VNExpress của Hà Minh Trí- Giám đốc kinh doanh Tuần trước, trong lúc dùng bữa ở một nhà hàng trước con phố đang diễn ra nhiều hoạt động của cộng đồng LGBTQ+ trong Tuần lễ VietPride, Hằng - bạn thân của tôi, chia sẻ về các con của chị.Chị có hai cô con gái đang du học. Mỗi năm, chị dành một kỳ nghỉ kéo dài một tháng để qua thăm và ở cùng các con.Sau chuyến đi gần đây nhất, chị phát hiện ra cả hai đứa đều yêu người cùng giới.Không đến nỗi sốc nặng nhưng chị không tránh khỏi cảm giác bối rối.Căn hộ chị thuê cho hai con, cứ mỗi cuối tuần lại có thêm hai cô bạn là người yêu của con gái đến chơi và ở lại. Chị trổ tài nấu nướng để đãi khách. Cả hai vị khách đều rất thích các món ăn Việt Nam do chị chế biến. Họ cũng gọi chị là "mẹ" bằng tiếng Việt.Những khoảnh khắc ấm áp và hạnh phúc như đã là một gia đình mà chị trải qua cùng các cô gái trẻ đang yêu nhau dần xua tan những lo lắng và bối rối ban đầu. Hai cô con gái cũng tích cực làm "công tác tư tưởng" cho mẹ với những giải thích rằng, ở đất nước mà họ đang sống và theo học, tình yêu đồng giới là hoàn toàn bình thường trong mắt mọi người. Hai cô bảo với mẹ rằng, một ngày nào đó không xa, họ tin gia đình và người thân sẽ nhìn thấy những điều tương tự ở Việt Nam.Chị dần cảm thấy yên tâm với tình yêu của hai con. "Giờ chị chỉ cầu mong cả hai cặp đều hạnh phúc", chị thổ lộ.Ước ao hiện tại của chị là Việt Nam sẽ sớm có luật công nhận hôn nhân đồng giới.Luật pháp Việt Nam qua các thời kỳ đã có sự thay đổi theo xu hướng ngày một cởi mở hơn với những người thuộc cộng đồng LGBTQ+ (Lesbian - đồng tính luyến ái nữ, Gay - đồng tính luyến ái nam, Bisexual - song tính luyến ái, Transgender - chuyển giới và Queer - xu hướng tình dục khác hoặc Questioning - đang trong quá trình tìm hiểu bản thân). Luật hôn nhân và gia đình được Quốc hội ban hành năm 2000 cấm kết hôn giữa những người đồng giới. Bộ luật sửa đổi năm 2014, hiệu lực từ 1/1/2015, đã bỏ điều cấm đó, nhưng "Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính".Với sự thay đổi này, những người đồng giới tính hiện tại được quyền tổ chức lễ cưới và có thể chung sống với nhau. Tuy nhiên, họ sẽ không được pháp luật bảo đảm về tính hợp pháp của vợ chồng cũng như các quyền và nghĩa vụ tương ứng (thừa kế, quan hệ tài sản, xác nhận con cái...).Theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025 đã được Quốc hội nhất trí thông qua ngày 8/6/2024, dự kiến Luật Chuyển đổi giới tính sẽ được trình và thông qua vào kỳ họp thứ 9, tháng 5/2025. Từ bước đệm thật sự có ý nghĩa này, nấc thang quan trọng tiếp theo trong tiến trình xây dựng và hoàn chỉnh luật pháp cho công dân thuộc cộng đồng LGBTQ+ được hy vọng hướng tới mục tiêu hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới đang được chờ đợi.Trên thế giới, số lượng các quốc gia, vùng lãnh thổ chính thức công nhận hôn nhân đồng giới hiện tăng dần theo thời gian. Trong vòng năm năm qua, từ 2019 đến 2024, con số cụ thể đã tăng từ 28 đến 37 nước, trong đó phần đông thuộc châu Âu, châu Mỹ và các nước Nam Phi, New Zealand, Australia, Đài Loan (Trung Quốc), Nepal với tổng số hơn 1,5 tỷ người (20% dân số thế giới).Hơn ba tháng trước, Thượng viện Thái Lan vừa thông qua dự luật hôn nhân đồng giới vào ngày 18/6. Dự luật này chỉ còn chờ Hoàng gia phê duyệt và sẽ có hiệu lực ngay sau đó 120 ngày. Cộng đồng LGBTQ+ ở Thái Lan, vốn là một trong những biểu tượng thu hút du lịch nổi tiếng của quốc gia này, xem đây là một thành quả lớn lao của họ sau nhiều thập niên bền bỉ đấu tranh cho phong trào bình đẳng giới.Quyết định pháp lý quan trọng có tính lịch sử từ một quốc gia cùng khu vực Đông Nam Á làm dấy lên niềm hy vọng lớn cho gần hai triệu người thuộc cộng đồng LGBTQ+ tại Việt Nam. Họ chờ đợi hiệu ứng lan tỏa của sự tiến bộ trong thay đổi về nhận thức xã hội và tinh thần luật pháp về hôn nhân đồng giới của nước láng giềng sẽ tác động tích cực đến ý chí làm luật của các nhà lập pháp.Cộng đồng LGBTQ+ dù có số lượng nhỏ ở Việt Nam, vẫn là một bộ phận công dân của quốc gia. Hiện tại, các giá trị mang tính đa dạng, công bằng và hòa nhập (Diversity, Equity & Inclusion) được thể hiện rõ và liên kết chặt chẽ thông qua văn hóa làm việc tại các tổ chức và doanh nghiệp. Các giá trị đó đang hỗ trợ và tạo điều kiện cho các cá nhân thuộc nhóm LGBTQ+ cùng nỗ lực với các nhóm khác (nữ giới, người khuyết tật...) phát huy năng lực làm việc, thực hiện các nghĩa vụ quy định bởi pháp luật để cùng đóng góp vào sự tiến bộ và phát triển chung của xã hội.Tuần lễ VietPride, với các hoạt động mà chúng tôi chứng kiến một phần hôm đó, là một trong những sự kiện quan trọng của cộng đồng LGBTQ+, được tổ chức thường niên 12 năm qua. Chủ đề của năm nay là "Đã tới lúc", với hy vọng gợi nhắc công chúng về quyền bình đẳng và sự tôn trọng dành cho tất cả mọi người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới của họ.Nhìn nhận một cách tích cực, xã hội Việt Nam đã cởi mở hơn rất nhiều trong những năm qua. Người đồng tính đã có quyền được yêu thương, được kết hôn và mưu cầu hạnh phúc. Hôn nhân đồng giới, một

Ngọn núi vỡ5h30 sáng 10/9, chị Hoàng Thị Cảnh thức giấc khi nghe tiếng "lục cục" trên đồi. Trời vẫn tối, núi đồi mù mịt trong mưa. Đây đã là ngày thứ hai mưa trút xuống không dừng. Chị gọi chồng cùng hai con trai dậy, ngược dốc lên suối "xem lũ".Nhà chị Cảnh là căn đầu tiên từ hướng núi Voi - ngọn cao nhất 1.033 m trong dãy núi trải dài từ Yên Bái sang Lào Cai. Dãy núi tạo thành vành đai với cánh rừng nguyên sinh rộng một nghìn hecta. Nước từ hàng trăm khe trên núi Voi hợp thành con suối chảy vắt qua làng, cấp nước cho cánh đồng và những đồi ngô chạy dài dọc thung lũng. Nơi đây có 760 nhân khẩu, hầu hết là dân tộc Tày sinh sống lâu đời.Giữa đường, chồng chị Cảnh quay về, bảo rằng mưa lớn, nước suối to là bình thường. Nhưng chị không yên dạ, rủ hai con trai đi tiếp. Khi tới ven suối, họ thấy nước dâng cao, réo ầm ầm, lòng suối mở rộng trong khi ngày thường chỉ độ hai mét. Đá lục cục từ sườn cao lăn xuống. Họ định quay về.Bỗng dưng, một tiếng "ùng" vang lên. Mặt đất rung chuyển. Đất đá, bùn nước, cây cối bắn lên trời như pháo rồi ụp xuống mấy ngôi nhà. Chị Cảnh bị hất văng, rơi xuống dòng lũ bùn. Có thứ gì như cành cây đập vào lưng, đau điếng, chị choàng tỉnh, bị lũ đánh dạt lên gần vệ đường. Chị vùng vẫy trong bùn đặc tìm cách thoát thân. Hai cậu con trai thoát được lên trước, mặt tím tái tìm gọi mẹ.Cơn lũ đầu tiên chỉ dừng được dăm phút, một tiếng "ùng" nữa lại vang lên rồi chụp xuống những nóc nhà còn lại. Chị Cảnh và hai con cắm đầu chạy dọc sườn núi. Thấy đứa cháu gái lớp 9 bị cành cây đâm xuyên bụng, chị cõng nó vừa bò vừa chạy. Người chị mềm nhũn nhưng không dám dừng lại, sợ một trận lũ nữa dội xuống. Ngoái lại phía sau, chị không thấy chồng, cũng không thấy nhà.Thôn làng đã biến mất.Làng Nủ trước và sau trận lũ quétThảm kịch trong đêmPhía bên kia dòng suối, người Làng Nủ ở những sườn đồi khác lao ra khỏi nhà, la hét."Làng ơi, đồi sập xuống rồi. Làng trôi rồi. Chạy mau".Trong cơn mưa, những tiếng hét không thể vọng tới bên kia đồi. Tờ mờ sáng ấy, nhiều người còn chưa tỉnh giấc. Những đứa trẻ đã soạn sẵn sách vở từ đêm hôm trước, chờ đến trường. Trâu vẫn buộc sau chái nhà, chưa kịp mở thừng cho lên đồi ăn cỏ.Dòng lũ bùn đá "như con rắn" trườn dọc suối Vằng Kheo xuống thung lũng, cuốn phăng mọi thứ trên đường. Những mái tôn xanh đỏ, gia súc và cả con người cuồn cuộn trôi đi. Một cụm dân cư biến mất chỉ sau “hai cơn nổ ầm trời và một cơn ngắn hơn". Ngôi làng dưới chân núi Voi tan tành, ly tán.Gần một phần mười dân số Làng Nủ nằm dưới lớp bùn đá: 33 hộ bị vùi lấp, 54 người chết, 13 người mất tích, 14 người bị thương. Tổng số chết và mất tích cao hơn bất kỳ thống kê nào về lũ quét từng xảy ra trong 20 năm qua.Chị Hoàng Thị Cảnh, thôn Làng Nủ, xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, Lào Cai. Ảnh: Hoàng PhươngNgày núi vỡ, làng bị cô lập, mất điện, mất liên lạc với bên ngoài. 14h, huyện mới tiếp cận được hiện trường.Bí thư Huyện ủy Bảo Yên Hoàng Quốc Bảo viết vội bức điện khẩn trên giấy vở học sinh, giao cho cán bộ băng rừng về TP Lào Cai cấp báo "đề nghị hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn khẩn cấp".Sở chỉ huy cứu hộ cứu nạn được lập vội tại Nhà văn hoá thôn. Trên tấm bản đồ giữa căn phòng, Làng Nủ giờ thành một vết xước dài, như bị ai cấu toạc một mảng giữa rừng xanh, loang lổ, tứa máu."Vết xước" dài 1,3 cây số, rộng 24 hecta với khoảng 1,5 triệu mét khối đất bùn đã xóa sổ một phần thôn bản. Dọc đường lũ đi, thân núi bị cạo nhẵn, đỏ quạnh. Lòng suối mở rộng nhất đến 300 m.Trận lũ quét xảy ra tại Làng Nủ, sáng 10/9. Nguồn: Sầm NhuậnHơn 650 người từ các lực lượng cứu hộ vào làng, lật tung từng đoạn suối, tìm kiếm từng nạn nhân dưới lớp bùn đặc quánh. Những thi thể đã nhận diện được đặt trên tấm bạt lót bên đường.Anh Hoàng Văn Thới gục đầu cạnh hai cỗ ván tạm cho hai đứa con nhỏ, người lớn nằm cạnh, quấn trong manh chiếu. Không đủ áo quan cho người xấu số, Thới phải chờ.Nhà Thới vốn ở bên kia suối. Đêm trước thấy mưa lớn, sợ quả đồi sau nhà lở, anh đưa vợ con sang nhà em họ ở thung lũng này lánh tạm. Anh đã tin đây là chỗ an toàn nhất làng bởi "chưa bao giờ ngập". Rạng sáng, nghe tiếng nổ, anh băng qua những điểm sạt, gào thét gọi vợ con, hơn 30 nóc nhà đã không còn.Chỉ sau một buổi sáng, Thới mồ côi mẹ, mất cả vợ, ba đứa con, cùng nhiều họ hàng. Hai con trâu với nương sắn là tài sản quý giá của gia đình cũng bị cuốn trôi trong dòng nước lũ.Cạnh đó, chị Lục Thị Xim chân trần dính đầy bùn đất, ngồi bên vệ đường - nơi những chiếc cáng đi qua, chờ tin mẹ. Bố chị đã được tìm thấy và đưa về xuôi mai táng.Sáng hôm ấy, sau hai ngày không liên lạc được với bố mẹ, vợ chồng Xim nóng ruột, băng đồi từ xã Lương Sơn tìm về Làng Nủ. Khi đến đầu thôn, người làng trông thấy chị, khóc:"Mày về rồi đấy à. Bố mẹ chắc chết hết rồi, làng trôi rồi".Xim chạy bộ về nhà, lòng hy vọng "nhà ở mép đường, chắc lũ không quét đến đâu. Bố mẹ nghe tiếng nổ, sẽ chạy lên đồi". Nhưng trước mắt Xim là sông bùn quánh nhão, phẳng lì, không còn dấu vết nào của ngôi nhà nơi chị từng lớn lên.Anh em không ở gần, bố mẹ Xim sống giữa làng, nương nhờ vào bà con. Hai ngày trước t

Biến đổi khí hậu cùng với những hình thái thời tiết khắc nghiệt: bão to, lũ lớn, nắng nóng kéo dài, ô nhiễm không khí đã và đang gây ra nhiều tổn thất cho con người. Y tế được ví như chốt chặn cuối cùng nhằm giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu với sức khoẻ con người. Tuy nhiên ngành y tế cũng phải đối mặt với nhiều thách thức và cần có sự thích nghiBài viết của tác giả Phạm Hằng trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần

Với nhiều người, thế giới mạng là ảo, nơi họ có thể có một hay nhiều nhân dạng khác nhau, giúp họ dễ dàng vẫy vùng qua những danh tính khác với bản ngã đời thực của mình. Nhiều hỉ, nộ, ái, ố cuộc đời cũng xảy ra từ đây. Dĩ nhiên về mặt quản lý, chính quyền Trung Quốc không thích điều đó. Bài viết của tác giả Nguyễn Thành Trung về vấn đề này trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần.

Trong thời buổi của công nghệ AI và làm việc từ xa, Đông Nam Á nổi lên như một điểm đến hấp dẫn với những người "du cư số": trẻ trung, làm việc linh hoạt trong mảng công nghệ, tài năng và rất háo hức muốn thử thách. Cùng khám phá chân dung của thế hệ này và những cách thức mà các quốc gia đang làm để thu hút nguồn chất xám và nguồn kinh tế này qua bài viết của tác giả Thanh Tuấn trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần.

Bài viết của Tác giả Danh Đức trên tờ tuổi trẻ cuối tuần bàn về Tính minh bạch và việc kiểm soát của làm từ thiện dựa trên bài học của Bỉ và Pháp

Một ký sự đặc biệt về "hành trình" không ai muốn nhớ của siêu bão Yagi khi hoành hành ở Việt Nam trên VNexpress Phần 1: Câu chuyện được kể từ trong mắt bão

Bài phân tích chi tiết về các khung pháp lý liên quan đến hoạt động từ thiện, việc quản lý các khối tài sản ra sao cho hợp pháp. Việc thu chi thế nào trong việc thực hiện hoạt động từ thiện chuyên nghiệp. Bài viết của Viện sĩ, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần.

Một bài viết của tác giả Tuấn Sơn trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần bàn về công nghệ đang sử dụng hiện nay của nhiều hệ thống cảnh báo thiên tai trên thế giới. Đồng thời cũng trang bị những kiến thức cơ bản để mỗi người dân cần chuẩn bị cho những tình huống thiên tai khẩn cấp.

Bài viết của tác giả Trung Trần trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số 22.9.2024 bàn về sự "lấn cấn" và các phân tích nhiều chiều thông qua những câu chuyện từ thiện mới đây sau các chuyến cứu trợ và đợt công khai sao kê từ UBMTTQ.

Đô thị cần thích ứng và có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, đặc biệt là mưa bão và ngập lụt đô thị. Nhưng bằng cách nào?Nhìn các thành phố từ trên cao chỉ thấy những rừng bê tông. Còn sâu bên dưới là hệ thống cống thoát nước cũ kỹ, lạc hậu và do quá ít không gian cho nước thấm vào đất, chúng đang thúc thủ trước biến đổi khí hậu và mọi tai vạ đổ lên vai con người. Thời tiết cực đoan gây mưa bão khó lường là một chuyện, song hạ tầng thoát nước hiện hữu không đủ đáp ứng tình hình mới cũng là thực tế phải thừa nhận. Đô thị cần thích ứng và có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, đặc biệt là mưa bão và ngập lụt đô thị. Nhưng bằng cách nào? Bài viết của tác giả Xuân Minh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần