Podcast Filosofie

“Er is een voortdurende dialectiek tussen de pure verwondering en de redenerende en systematiserende verwerking ervan. In deze dialectiek speelt het filosofisch denken zich af.” Op deze manier drukte de Nederlandse filosoof Cornelis Verhoeven uit dat de verwondering over dát iets er is niet overschaduwd moet worden door de vraag naar wát en waarom iets is. Waarom noemde hij de waaromvraag “de duivelsvraag”? Op welke manier verzette hij zich tegen parmantig denken? Waarom kunnen we hem met recht een filosoof noemen, in plaats van een filosofoloog? Te gast is Wil Derkse De denker die centraal staat is Cornelis Verhoeven

“De ecologie noodzaakt ons tot een herbezinning op de wetenschap en politiek. We drukken dit uit met de term Parlement van de Dingen. Het legt rekenschap af van wat al onder ons bestaat: de hybriden die nu zo talrijk zijn geworden dat de zuiveringsautoriteiten – de wetenschap, de politiek – zich er geen raad mee weten.” Zo drukt de Franse filosoof Bruno Latour uit dat de scheiding tussen menselijke actoren en niet-menselijke actoren onnatuurlijk is en opgeheven moet worden. Waarom moet wetenschap niet alleen inzichten delen, maar ook vertellen hoe de inzichten zijn ontstaan? Hoe kijkt hij aan tegen een nieuwe relatie tussen mens en natuur? En op welke manier kunnen ook dingen een bijdrage leveren aan ethiek? Te gast is Peter Paul Verbeek De denker die centraal staat is Latour

"Dat wat in zichzelf noodzakelijk bestaat heeft geen oorzaak; terwijl dat wat in zichzelf mogelijk bestaat, wel een oorzaak heeft.” Vanuit deze redenering bouwde de islamitisch filosoof Ibn Sina of Avicenna de gehele kosmos op. Waarom is Avicenna zo’n waterscheiding in de islamitische filosofie? Hoe kwam hij als eerste met de termen existentie en essentie? En wat is er goddelijk aan de maan? Te gast is Cornelis van Lit De denker die centraal staat is AvicennaTips van de hoofdgastWil je meer weten van Avicenna? Cornelis van Lit raad je de volgende artikelen en boeken aan:Ibn Sīnā: A Very Short Introduction van Prof Peter AdamsonAvicenna van Jon McGinnis

"Elke eenvoudig substantie heeft relaties die alle andere substanties uitdrukken en daarom is elke eenvoudig substantie een levende, eeuwige spiegel van het universum.” Op deze manier drukte de Duitse filosoof Gottfried Wilhelm Leibniz uit dat het universum niet bestaat uit ontzielde materie en verder niets, maar organisch en bezield is. Hoe integreerde Leibniz wiskunde, natuurkunde, psychologie en metafysica in zijn denken? Welk verhaal plaatste hij tegenover het atomaire wereldbeeld van Descartes en Newton? En hoe toonden 200 jaar na zijn dood de relativiteitstheorie en de kwantumtheorie zijn gelijk aan? Te gast is Paul Schenderling De denker die centraal staat is Leibniz

"De menselijke natuur is geen machine die men naar een model kan bouwen en precies dat werk kan laten doen waarvoor hij gemaakt is, maar een boom, die naar alle kanten moet kunnen uitgroeien en zich moet kunnen uitbreiden, in overeenstemming met de innerlijke krachten die er een levend ding van maken."Op deze manier drukte de Engelse filosoof John Stuart Mill uit dat de mens de vrijheid moet hebben om zijn individualiteit te kunnen ontdekken. Wat houdt Mills beroemde schadebeginsel in?Hoe komt in zijn denken zowel de Verlichting als de Romantiek terug?Waarom was hij een warm pleitbezorger van gelijke rechten voor man en vrouw?Te gast is Daniël BoomsmaDe denker die centraal staat is MillTips van de hoofdgastWil je meer weten van John Stuart Mill? Daniël Boomsma raad je de volgende artikelen en boeken aan:Autobiography van Mill. Elke uitgave volstaat.Victorian Firebrand van Richard Reeves, , Atlantic 2008Over vrijheid van Mill, Boom klassiekJohn Stuart Mill. Socialist van Helen McCabe, Mc Gill Queens University Press, 2021

“Het collectieve onbewuste is de geweldige geestelijke erfenis van de ontwikkeling van de mensheid, die wordt wedergeboren in iedere individuele hersenstructuur. Het bewustzijn is slechts een kortstondig verschijnsel. Het onbewuste daarentegen is de bron van alle stuwende psychische krachten.” Zo drukte Carl Gustav Jung uit dat de filosofie zich niet alleen moet richten op het rationele en bewuste, maar ook ruimte moet maken voor het onbewuste. Hoe ziet Jung de relatie tussen het onbewuste en bewuste? Op welke manier kwam hij tot zijn verschillende persoonlijkheidstypes? En waarom kwam het op het concept ‘libido’ tot een breuk tussen Jung en Sigmund Freud? Te gast is Rico Sneller. De denker die centraal staat is Jung.

“Het zijn dezelfde rivieren waar wij instappen en het zijn niet dezelfde. Wij zijn het en wij zijn het niet” Zo drukte de Griekse filosoof Herakleitos uit dat alles in wording is en er toch orde is. Op welke manier ontketende Herakleitos een revolutie in de geschiedenis van het denken? Hoe brak hij met de mythische wereldbeschouwing? En waarom grepen Nietzsche en Heidegger 25 eeuwen later op zijn denken terug? Te gast is Dirk de Schutter De denker die centraal staat is Herakleitos

"Vrijheid voor de wolven, is meestal de dood voor de schapen." Op deze manier drukte Isaiah Berlin uit dat de mate van vrijheid van een mens om zo te leven als hij wil, moet worden afgedwongen tegenover andere waarden als gelijkheid en rechtvaardigheid. Waarom verzette Berlin zich tegen het monisme in politieke ideologieën? Hoe maakte hij onderscheid tussen negatieve en positieve vrijheid? En waarom was Marx voor hem zowel een genie als een vijand? Te gast is Thijs Kleinpaste De denker die centraal staat is Berlin

“Midden in de nacht, toen alle dingen in stilte zwegen; toen werd in mij geboren, een verborgen woord.” Zo gaf de Duitse filosoof Meister Eckhart aan dat we niet moeten leven vanuit controle en beheersing, maar vanuit een houding van ontvankelijkheid. Wat bedoelt Eckhart met dat denken aan het zijn vooraf gaat? Welke invloed heeft hij gehad op de fenomenologie en het existentialisme? En wat bedoelt Eckhart met zijn uitnodiging om te leven zonder waarom? Te gast is Welmoed Vlieger De denker die centraal staat is Eckhart

“De mens is een zelf. Maar wat is het zelf? (..) Een zelf is een verhouding die zich tot zichzelf verhoudt, en die zich in deze verhouding tot zichzelf, tot iets anders verhoudt.” Zo drukte Søren Kierkegaard uit dat de mens zichzelf een opgave is. Hoe ziet hij de spanning in de mens tussen vrijheid en noodzakelijkheid, eindigheid en oneindigheid? Waarom is mens zijn onlosmakelijk verbonden met angst? En hoe kan het dat hij als religieus denker zo’n grote invloed heeft gehad op filoso fen als Heidegger, Sartre en Camus? Te gast is Paul van Tongeren De denker die centraal staat is Kierkegaard

“De menselijke conditie is er een van moreel falen, gecombineerd met een opmerkelijke, voortdurende terugkeer naar een idee van goedheid als uniek en absoluut.” Zo drukte Iris Murdoch de spanning uit tussen het ideaal van het goede en de rommeligheid van het alledaagse leven. Op welke manier probeerde Murdoch een brug te slaan tussen existentialistisch en analytisch denken en tussen klassiek en modern denken? Waarom houdt ze een pleidooi tegen egoïsme en voor unselfing? En hoe kunnen we volgens haar onderscheid maken tussen kunst en kitsch? Te gast is Edith Brugmans De denker die centraal staat is Murdoch

“De mens heeft de vaardigheid talen te bouwen, waarmee zich elke betekenis laat uitdrukken, zonder er enig idee van te hebben, hoe en wat elk woord beduidt. – Zoals men ook spreekt, zonder te weten, hoe de afzonderlijke geluiden voortgebracht worden. De omgangstaal is een deel van het menselijk organisme en niet minder gecompliceerd dan deze.“ Zo drukte Ludwig Wittgenstein uit dat we taal heel vanzelfsprekend gebruiken, zonder dat we doorhebben hoe complex het is. Hoe wilde Wittgenstein de taal opschonen en reconstrueren? Waarom vond hij dat je over de werkelijk belangrijk dingen, niet kan spreken, maar moet zwijgen? En op welke manier ziet hij taal als een spel en wat zegt dat? Te gast is Jean Paul van Bendegem De denker die centraal staat is Wittgenstein

“Er is een onbekende bedrieger, uiterst machtig en uiterst slim, die mij opzettelijk bedriegt. Zonder twijfel ben ik er dan ook, als hij mij bedriegt. En laat hij me bedriegen, zoveel als hij kan; hij zal het nooit gedaan krijgen dat ik niets ben, zolang ik zal denken dat ik iets ben.” Zo drukte René Descartes uit dat het feit dat we denken bewijst dat we bestaan. Wat doet Descartes in zijn Meditaties met twijfel en Godsbewijzen? Hoe lossen Hobbes, Spinoza en Berkeley zijn probleem van lichaam en geest op? En wat is bij Descartes het spanningsveld mentale representatie en de buitenwereld? Te gast is Carla Rita Palmerino De denker die centraal staat is Descartes

“Alles wat we van de waarheid weten, is dat de absolute waarheid buiten ons bereikt ligt” Zo drukte de middeleeuwse filosoof Nicolaus Cusanus uit dat elk begrip van de werkelijkheid begint vanuit het menselijk perspectief. Op welke manier is Cusanus een brug tussen middeleeuwen en moderniteit en in zekere zin al een kritiek op de moderniteit? Waarin ligt volgens hem de waarde van interreligieus dialoog? En welke invloed hebben de revolutionaire ontwikkelingen in de schilderkunst in zijn tijd op zijn denken? Te gast is Inigo Bocken. De denker die centraal staat is Cusanus.

“Mijn doel was niet om mij bezig te houden met het probleem van de waarheid, maar met het probleem van degene die de waarheid spreekt of met waarheidspreken als activiteit.” Wat bedoelde Michel Foucault met waarheid spreken? Op welke manier geeft hij stem aan gemarginaliseerden? Is post-truth te wijten aan het post-modernisme? Te gast is Martine Prange De denker die centraal staat is Foucault

“Het doel van het leven is het leven in overeenstemming. Dat is het leven volgens één rede en het harmonische leven. Want zij die in strijd leven met de rede, zij zijn ongelukkig.” Dit drukt de kern uit van het denken van Zeno van Citium, grondlegger van de Stoa. Op welke manier probeerde Zeno antwoord te geven op de vragen van Socrates? Wat is volgens hem het verband tussen jouw bestaan en het grote geheel? En wat is het verschil tussen goede en slechte emotie? Te gast is René Brouwer De denker die centraal staat is Zeno

“De mens is geordend tot God, als tot een doel dat het bevattingsvermogen van zijn rede overstijgt.” Op deze manier drukte de middeleeuwse filosoof Thomas van Aquino dat theologie én filosofie nodig zijn om de vraag naar de bestemming van de mens te beantwoorden. Op welke manier verbond hij Griekse en Arabische filosofie en de theologie? Waarom zette hij zich af tegen scheiding van lichaam en ziel; en van het aardse en het hemelse? En hoe laat hij zien dat de vraag naar God niet alleen een theologisch, maar ook een filosofische vraag is? Te gast is Rudi te Velde De denker die centraal staat is Thomas van Aquino

“Als we de grip van technologie op ons leven willen aanvechten, kunnen we dat alleen doen door ons te engageren.” Zo drukte de Duits-Amerikaanse filosoof Albert Borgmann uit dat technologie geen neutraal gegeven is, maar ons vormt. Welke grip heeft technologie op ons leven? Hoe past de Wok to Go in Borgmanns device paradigm? En op welke manier kunnen we voorkomen dat moderne technologie ons reduceert tot couch potato’s? Te gast is Cees Zweistra De denker die centraal staat is Borgmann

“Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt het.“ Op deze manier drukte de Franse filosofe Simone de Beauvoir uit dat de mens door niets bepaald is en zichzelf vanuit vrijheid heeft te denken. Wat zag De Beauvoir als het “vrouwenprobleem”? Hoe verhouden sekse en identiteit zich tot elkaar? En welk licht werpt haar denken op huidige discussies over gender? Te gast is Ruud Welten De denker die centraal staat is De Beauvoir

“Het bewustzijn is oorspronkelijk geen 'ik denk', maar een 'ik kan'". Zo drukte Maurice Merleau-Ponty uit dat je de wereld niet in eerste instantie met het denken tegemoet treedt, maar door middel van de mogelijkheden van het lichaam. Wat was de kritiek van Merleau-Ponty op Descartes? Hoe kan kunst ons bevrijden uit het reflexieve denken? En welk licht werpt zijn denken op discussies over gender en etniciteit? Te gast is Jenny Slatman De denker die centraal staat is Merleau-Ponty

“De steegjes van competitie zijn smal; elke stap terug is een stap naar meer ruimte en evenwichtigheid.De smaak van weelde beklijft kort; elk stukje soberheid is een beetje meer kalmte en gemoedsrust.”Dit is een van de vele aforismen die de Chinese filosoof Hong Zicheng verzamelde vanuit het daoisme, confucianisme en boeddhisme.Welke denklijnen zijn zichtbaar in zijn geschriften? Waarin verschilt het Chinese van het westerse denken? En welke invloed heeft de structuur van de Chinese taal op de filosofie? Te gast is Carlo Hover De denker die centraal staat is HongTips van de hoofdgastWil je meer weten van Hong Zicheng? Carlo Hover raad je de volgende artikelen en boeken aan:Wortels van Levenskunst van Hong Zicheng. Gratis achtergrondinformatie bij en over de aforismencollectie van Hong Zicheng is hier te downloadenGrowing Moral. A Confucian Guide to Life van Stephen C. Angle. Een handzame introductie tot de confucianistische levenskunst.Een podcast met de auteur: Stephen Angle on growing moral with Confucius van Philosophy as a Way of Life

“Het was eenvoudiger voor het liberalisme het volk uit te vinden dan het te bestuderen. Liberalen construeerden hun volk a priori, schiepen het uit herinneringen aan dingen die het eens gelezen had, kleedden het in Romeinse toga of met de mantel van een schaapshoeder. Niemand dacht aan echte mensen.” Zo drukte Alexander Herzen uit dat zolang materiële ongelijkheid in stand blijft, democratische idealen nooit gerealiseerd worden. Hoe laveert hij tussen illusie en idealisme? Waarom eten revoluties meestal hun kinderen op? En waarom pleit hij ervoor om altijd kritisch te blijven denken en je niet te laten gijzelen door abstracte concepten? Te gast is Thijs Kleinpaste De denker die centraal staat is Herzen

“Rechtvaardigheid en verstandige gematigdheid moeten aanwezig zijn in wie gelukkig wil zijn. Hij mag niet toestaan dat zijn begeerten teugelloos zijn, hij mag niet proberen die te verzadigen door een roversleven te leiden." Zo drukte Plato het belang van de deugden uit voor het goede leven. Waarom is Plato zo’n ijkpunt in de filosofiegeschiedenis? Wat was volgens hem het goede leven? En wat moeten we vandaag de dag met rechtvaardigheid, moed en verstandige gematigdheid? Te gast is Emma Cohen de Lara De denker die centraal staat is Plato

“Aan de mensen laten zien wat ze moeten doen om aan de tirannie en de ontaarding te ontsnappen, wanneer de samenleving zich van een aristocratie richting een democratie ontwikkelt.” Dat was volgens Alexis de Tocqueville het kernidee van zijn beroemde werk "Over de democratie in Amerika". Welke spanning ziet hij tussen vrijheid en gelijkheid? Wat zag hij als de kansen en gevaren van de moderne democratie? En waarom was volgens hem de Franse Revolutie niet de breuk die de revolutie zelf vond dat ze was? Te gast is Marijn Kruk De denker die centraal staat is De Tocqueville

“Als wij God liefhebben, overwegende dat hij niet bestaat, dan zal hij zijn bestaan openbaren.” Zo ging de Franse filosofe Simone Weil in op de plek van God, religie en het ik in de moderne tijd. Hoe bracht zij haar politiek-maatschappij engagement in praktijk? Hoe verbond zij de socialistische arbeidersbeweging en het christendom? Welke rol speelde mystiek in haar denken? Te gast is Marc de Kesel De denker die centraal staat is Weil

“Net zoals we zeggen dat een lichaam in beweging is en niet beweging in een lichaam, zo moeten we zeggen dat wij in denken zijn en niet dat denken in ons is.” Met deze woorden geeft Charles Peirce aan dat denken en materie niet gescheiden kunnen worden. Hoe wordt dit uitgedrukt in zijn pragmatisme, categorieënleer en semiotiek? Waarom introduceert hij tegenover inductie en deductie, abductie? En welke rol speelt de ‘educated guess’ in zijn werk? Te gast is Ciano Aydin De denker die centraal staat is Peirce

In 1947 verscheen De Pest van Albert Camus. Het werd direct een bestseller en ook nu staat het boek wereldwijd weer hoog op de boekenlijstjes door het Coronavirus. We gaan in deze speciale aflevering van de Podcast Filosofie in gesprek met Ruud Welten over deze nog altijd actuele klassieker.

“Bomen kunnen wellicht opschieten als bomen, ook al blijken ze onvruchtbaar of dragen ze wilde vruchten; paarden worden als paard geboren, ook al kun je er niets mee aanvangen. Mensen echter, neem dat van mij aan, worden niet geboren, maar gevormd.” Hiermee drukt Desiderius Erasmus het belang van opvoeding en geestelijke inspanning uit. Hoe verbindt Erasmus de klassieke filosofie en de christelijke traditie? Op welke manier was hij van zijn invloed op het denken over kerk, politiek en samenleving in zijn tijd? En wat maakt hem tot een van meest prominente Nederlanders aller tijden? Te gast is Han van Ruler De denker die centraal staat is Erasmus

“Aan mijn gymleraren, aan mijn trainers, aan mijn berggidsen, die mij hebben leren denken." Zo drukt Michel Serres uit dat we voelen, waarnemen en denken met ons lichaam. Wat bedoelt hij met “denken op alle plaatsen”? Wat is de waarde van ruis voor onze communicatie? En wat heeft zijn filosofie te maken met sport? Te gast is Aldo Houterman De denker die centraal staat is Serres Tips van de hoofdgastWil je meer weten van Michel Serres? Aldo Houterman raad je de volgende artikelen en boeken aan:Les cinq sens / The Five Senses van Michel Serres. Prachtig boek over de van het lichaam voor het menselijk bestaan en de gedachte dat ons lichaam door en door zintuiglijk is.Le parasite/The parasite van Michel Serres. Over communicatie tussen twee objecten die altijd een derde object veronderstelt: de parasiet die relaties langzaam transformeert. En over de bal die van de rugbyspelers een team maakt.La naissance de la physique/ The Birth of Physics van Michel Serres: over waarom de wereld niet uit solide objecten bestaat, maar uit turbulente golven.Michel Serres: Figures of Thought van Christopher Watkin. Een heel goed en duidelijk overzichtswerk.

“Reeds de mythe is Verlichting, en; Verlichting slaat om in mythologie.” Zo drukte de Duitse filosoof Theodor Adorno uit dat de Verlichting zelf kan uitmonden in een totalitair systeem. Wat bedoelde Adorno met het niet-identiteit? Waarom was hij kritisch op de cultuurindustrie? En waarom is hij ook nu weer buitengewoon actueel? Te gast is Thijs Lijster De denker die centraal staat is Adorno

"De geschiedenis in een notendop. De meest serieuze parodie die ik ooit hoorde is deze: 'In den beginne was de onzin. En de onzin was, bij God. En God (goddelijk) was de onzin.'" Met deze woorden drukte Friedrich Nietzsche uit dat onzin het eerste of het laatste woord is over de werkelijkheid. Wat bedoelde Nietzsche hiermee en wat kunnen we zeggen over de meeste bekende begrippen uit zijn denken: - God is dood - Eeuwige wederkeer van hetzelfde - Übermensch - Wil tot macht? Te gast is Paul van Tongeren De denker die centraal staat is Nietzsche

“In het bijzonder wil ik onderstrepen dat noch het pad dat de uitgesproken fans aanbevelen, noch hetgeen de regelrechte criticasters voorstaan, juist is.” Zo houdt de hedendaagse Canadese filosoof Charles Taylor een pleidooi voor openheid en een blijvende kritische beschouwing van uitersten. Wat bedoelt Taylor met sterke evaluaties? Hoe keek hij aan tegen het zelf en secularisatie? En op welke manier werkt de dialectiek van Hegel door in zijn denken? Te gast is Guido Vanheeswijck De denker die centraal staat is Taylor

“Hebben we tegenwoordig een antwoord op de vraag wat we eigenlijk bedoelen met het woord ‘zijnd’? Allerminst. En dus is het zaak de vraag naar de zin van zijn opnieuw te stellen.” Zo drukte de Duitse filosoof Martin Heidegger uit dat in de filosofie de vraag naar het zijn vergeten is. Wat leert het hanteren van een hamer ons over hoe we met het zijn moeten omgaan? Wat is de keerzijde van onze focus op kijken, in plaats van de andere zintuigen? En wat is het belang van eindigheid? Te gast: Dirk de Schutter De denker die centraal staat: Heidegger

“Niettemin bestaat de moeilijkheid hierin: blijk te geven van de positieve kracht van de schizofrenie en op haar, als positiviteit, niet het brandmerk te drukken van tekortkoming of van vernieling die zij in de persoon aanricht” Zo drukte filosoof Gilles Deleuze uit dat we waanzin en verlangen niet moeten begrijpen als een negatieve kracht, maar als een positieve kracht. Waarom noemde Deleuze zijn hoofdwerk anti-Oepidus? Wat bedoelt hij met de soepelheid van het leven? En welke invloed heeft zijn denken gehad op gender studies? Te gast: Paul Moyaert De denker die centraal staat: Deleuze

“Het belang van mijn hele rede is verenigd in deze drie vragen: 1. wat kan ik weten? 2. wat moet ik doen? 3. waarop mag ik hopen?” Het antwoord op deze vragen is volgens Immanuel Kant het antwoord op de vraag: wat is een mens? Welke antwoorden gaf Kant op deze vragen? Wat bedoelde hij met de noumenale en fenomenale wereld? Welke revolutie ontketende in de filosofie? Te gast: Donald Loose De denker die centraal staat: Kant

“De rede moet rechter zijn in alles, in zowel politieke, natuurwetenschappelijke, als godsdienstige zaken.” Zo drukte de zeventiende-eeuwse filosoof Adriaan Koerbagh uit dat de rede de sleutel is tot kennis, geluk en vrede. Waarom hecht hij zo’n belang aan de rede? Waarom introduceerde hij de term ipstantie? En wat was zo radicaal aan zijn denken, dat hij uiteindelijk stierf in een tuchthuis? Te gast is Hannah Laurens De denker die centraal staat is Koerbagh

“We herkennen de moderne democratische revolutie het best aan de volgende omwenteling: geen enkele macht is aan een lichaam verbonden. De macht verschijnt als een lege plaats en zij die haar uitoefenen als eenvoudige stervelingen die haar slechts tijdelijk bezetten. (...) De democratie luidt de ervaring in van een ongrijpbare en onbeheersbare samenleving, waarin het volk (...) voortdurend zijn identiteit ter discussie zal stellen” Met deze woorden typeert de Franse filosoof Claude Lefort de democratische samenleving. Hoe keek Lefort aan tegen democratie? Wat bedoelt hij met de lege plaats van de macht? Waarom kan volgens hem uit democratie totalitarisme voortkomen? Te gast is Pol van de Wiel De denker die centraal staat is Lefort

“Het meest radicale onderscheid dat men bij de menselijke soort kan maken, is het onderscheid tussen twee typen schepsels: degenen die hoge eisen stellen aan zichzelf, met alle moeilijkheden en verplichtingen van dien, en anderzijds degenen die niets speciaals van zichzelf vragen, voor wie het leven zijn onveranderlijke gangetje gaat (..) zonder poging boven zichzelf uit te stijgen.” Met deze woorden introduceerde de Spaanse filosoof Ortega y Gasset de massamens. Wie is de massamens? Wat is de historische rede? Wat bedoelt Ortega met dat we in de Kantiaanse kerker opgesloten zitten? Te gast is Diederik Boomsma De denker die centraal staat is Ortega y Gasset

“Wat andere levende wezens kunnen of vermogen, hangt af van hun potentialiteit: ze kunnen dit of dat. Mensen zijn daarentegen de dieren die in staat zijn tot hun impotentialiteit.” Met deze woorden geeft de hedendaagse filosoof Agamben aan dat het in onze samenleving niet alleen gaat om kunnen, maar ook om niet-kunnen. Waarom neemt ‘kunnen’ zo’n centrale plek in in zijn denken? Wat bedoelt Agamben met het begrip homo sacer? En hoe kijkt hij naar gemarginaliseerden? Te gast is René ten Bos De denker die centraal staat is Agamben

"Alleen het absolute is waar en alleen het ware is absoluut". Dit is een van de vele hersenkrakers van de Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Hij wordt gezien als een van de meest complexe filosofen allertijden, die meende dat we we de absolute waarheid kunnen kennen. Dat gaat een hoop vragen opleveren, en daar gaan we het de komende drie kwartier hebben. Te gast is Jaap Embregts. De denker die centraal staat is Hegel

"Gehoor geven aan de ellende die om gerechtigheid schreeuwt, bestaat er niet in zich een beeld voor te stellen, maar zich verantwoordelijk te stellen, tegelijk als meer en als minder dan het zijnde dat zich aandient in het gelaat.” Met deze woorden drukt Levinas uit dat het niet alleen om het ik, maar om de ander draait, die een appel op ons doet. Welke rol kende Levinas toe aan de ander? Wat was zijn kritiek op de westerse filosofische traditie? En hoe kan de ander ons bevrijden van onszelf? Te gast is Renée van Riessen De denker die centraal staat is Levinas

“God oftewel de natuur” Zo zag de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza de werkelijkheid: dat alles bestaat uit één substantie en dat die substantie gelijk is dus aan God en aan de natuur. Wat zijn de consequenties van deze gedachte? Waarom vond Spinoza de ratio zo belangrijk? En wat betekent dit voor zijn ethiek? Te gast is Maarten van Buuren De denker die centraal staat is Spinoza

“Wat ik beoog is heel eenvoudig. Het pretendeert niet meer te zijn, dan een nadenken over wat wij doen.” Deze woorden schreef Hannah Arendt aan het begin van haar boek De Menselijke Conditie uit 1958. Hoe dacht Arendt over wat wij doen? Waarom legt ze een nadruk op Vita Activa? En hoe kijkt ze aan tegen actuele kwesties als identiteit, consumentisme en duurzaamheid? Te gast is Hans Achterhuis De denker die centraal staat is Arendt

"Wie ervan uitgaat dat er sprake is van een abnormale situatie (..) zal het probleem van politiek, moraal en recht anders oplossen dan wie overtuigd is van de principiële, slechts door kleine storingen vertroebelde normaliteit." Met deze woorden drukte de Duitse rechtsgeleerde en politiek filosoof Carl Schmitt uit dat eeuwige vrede een illusie is. Wat bedoelt hij met de tegenstelling tussen vriend en vijand? Hoe keek hij aan tegen staat en macht? En hoe zou hij onze hedendaagse politieke situatie bekijken? Te gast is Theo de Wit. De denker die centraal staat is Carl Schmitt.

“Het verlangen van de mens is het verlangen van de ander.” Met deze woorden duidde de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan de mens. Welke rol speelt het verlangen in het leven van de mens? Welke rol spelen anderen in het definieren van wie wij zelf zijn? En zullen we ooit bereiken wat we verlangen. Te gast is Marc de Kesel. De denker die centraal staat is Lacan.

“Als je de relativiteitstheorie aanvaardt, dan moet je ook aanvaarden dat punten complexe en onderling verbonden entiteiten zijn. Het is deze implicatie die het fundamentele verschil maakt tussen het nieuwe en het oude wereldbeeld.” Met deze woorden drukte Alfred North Whitehead uit dat de relativiteitstheorie van Einstein ook revolutionaire filosofische gevolgen heeft. Wat zijn die gevolgen? Wat betekent het dat de wereld ook uit relaties bestaat? En wat doet dat met hoe we naar onszelf, anderen en de natuur kijken? Te gast is Paul Schenderling. De denker die centraal staat is Whitehead.

"De mens is het niet, dat denkt iets te zijn." Zo beschreef Jean-Paul Sartre in 1943 de mens. Wat betekent zijn idee, dat de mens een ‘niet’ is, dat zichzelf moet definiëren? Wat bedoelt hij met dat we “veroordeeld zijn tot de vrijheid?” En welke verantwoordelijkheid geeft ons dat? Te gast is Ruud Welten. De denker die centraal staat is Jean-Paul Sartre

"Iedere kunst en ieder onderzoek en iedere handeling en iedere keuze, (..) is op een bepaald goed gericht; daarom heeft men wel met recht gezegd, dat het goede datgene is waarop alles is gericht" Met deze woorden start de Ethica van Aristoteles. Wat bedoelde hij met de doelmatigheid van het zijn? Wat houdt zijn deugdethiek in en hoe vertaalde hij dat naar zijn politieke ideeën? Te gast is Gerard Versluis. De denker die centraal staat is Aristoteles.

“Wat het individu, het subject, het zelf is, is eeuwig problematisch. De mens weet niet wat hij is.” Met deze opbeurende woorden omschreef Karl Jaspers in 1925 de staat waarin de mens zich bevindt. Wat zegt dit over het mensbeeld van Jaspers? Hoe verhield hij zich tot tijdgenoten als Heidegger, Arendt, Camus en Sartre? En wat kunnen we vandaag de dag nog met zijn ideeën over metafysica? Te gast is Jozef Waanders. De denker die centraal staat is Karl Jaspers.