Op z’n Kop!

Mag de politie straks iedereen online volgen, ook als je nergens van verdacht wordt? Het kabinet heeft groen licht gegeven voor een omstreden wetsvoorstel waardoor de politie mensen online mag volgen en hun gegevens kan verzamelen, bijvoorbeeld om demonstranten en relschoppers beter in het vizier te kunnen houden. Maar gaat dit niet veel te ver? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met lector en rechtssocioloog Willem Bantema, gespecialiseerd in bestuur en veiligheid in een digitaliserende samenleving. Bantema plaatst stevige kanttekeningen bij de wet en vindt het vergaand. Want wat betekent dit voor privacy, vrijheid van meningsuiting en het recht om anoniem te protesteren? En wie controleert eigenlijk hoe deze digitale surveillance middelen worden ingezet? Luister mee en oordeel zelf!

De actuele energiecrisis raakt iedereen, de prijzen van benzine en diesel stijgen tot een ongekend niveau en steeds vaker horen we berichten over mogelijke stroomstoringen. In de toekomst kan dit zorgen voor beperkingen in onze bewegingsvrijheid. Maar wat is er nu écht aan de hand? Hoe serieus is de crisis? En wat betekent het voor ons dagelijks leven? In Op Z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen opnieuw met David Smeulders, hoogleraar Energietechnologie aan de Eindhoven University of Technology en wetenschappelijk directeur van het 4TU Energy Centre, oftewel 'onze energieprofessor.’ Smeulders brengt jarenlange expertise op het gebied van energieopwekking, opslag en systemen en weet complexe vraagstukken glashelder uit te leggen. Want welke acties zijn er nodig? En wat is de stand van onze eigen energieopwekking? Luister mee en oordeel zelf!

In het coalitieakkoord wordt de lokale democratie nauwelijks genoemd, steeds meer besluiten worden genomen in regionale samenwerkingsverbanden en steeds minder mensen willen gemeenteraadslid worden vanwege de hoge werkdruk en de angst voor intimidatie. Kortom: de lokale democratie staat onder druk. Heeft het stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen morgen dan nog wel zin? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met hoogleraar decentrale overheden Geerten Boogaard van de Universiteit Leiden. Boogaard maakt zich zorgen over de staat van de lokale democratie. Hoe kan de lokale democratie versterkt worden? Hoe voorkom je dat protesten rond azc’s en windturbines buiten het systeem terechtkomen? En wat moet er fundamenteel veranderen om de lokale democratie te redden? Luister mee en oordeel zelf!

Het Europees Parlement heeft ingestemd met een strengere terugkeerwet voor asielzoekers. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten sneller kunnen worden uitgezet en landen krijgen meer mogelijkheden om mensen langer in detentie te houden en terug te sturen via zogenoemde ‘terugkeerhubs’ buiten de EU. In Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met Europarlementariër Marieke Ehlers (PVV). Ehlers onderhandelde namens de fractie Patriotten voor Europa mee over de wet en is tevreden met het resultaat, al kan het volgens haar altijd nog strenger. Wat opviel is dat een compromisvoorstel van VVD-Europarlementariër Malik Azmani, gesteund door centrumpartijen, het niet haalde. Tijdens de verkiezingen beloofde de VVD in Nederland een strenger asielbeleid. Minder procedures, sneller uitzetten, meer grip op migratie. Maar nu het erop aan kwam in Brussel, treuzelde de VVD net zo lang tot ze rechts werden ingehaald. Rick en Marianne spreken ook even met Sander Smit, fractieleider van de BBB in de EU die vanavond bekend maakt dat zijn partij breekt met Ursula von der Leyen. Smit en zijn BBB-collega Jessika van Leeuwen sluiten zich aan bij de rechts-conservatieve ECR-fractie. Aanleiding voor de breuk is de straf die de BBB'ers opgelegd kregen nadat zij een motie van wantrouwen tegen Von der Leyen steunden. „Dit vormde de druppel. Wij laten ons niet het zwijgen opleggen”, zegt Sander Smit. Luister mee en oordeel zelf!

In Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met twee lokale politici over de naderende gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Een van de gasten is Ralf Sluijs van de lokale partij Hart voor Den Haag. Sluijs zet zich in voor een gemeente die ondernemers ondersteunt in plaats van belemmert, met aandacht voor economie, horeca en leefbaarheid. De andere gast is Lennart van der Linden van de lokale partij Echt Voor Barendrecht. Als fractievoorzitter van EVB pleit Van der Linden voor behoud van lokale autonomie en een doelgerichte, transparante besteding van de gemeentebegroting. Samen bespreken zij de centrale vraag: in hoeverre is er nog sprake van lokale democratie wanneer landelijke keuzes en beleidsfouten bij gemeenten terechtkomen? Door beleid uit Den Haag ervaren lokale bestuurders steeds minder handelingsruimte. Is de gemeenteraad nog daadwerkelijk aan zet, of is de lokale politiek vooral het verlengstuk van Den Haag geworden? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Remco de Boer, onderzoeker, adviseur en publicist op het gebied van de energietransitie. De Boer heeft een kritische, data-gedreven blik op duurzaamheidsbeleid en de haalbaarheid van energiedoelen. Met de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur komen grote onderwerpen zoals de overbelasting van het elektriciteitsnetwerk en plannen voor verduurzaming weer op het bordje bij de burger. Het draagvlak onder aanvankelijk goed geaccepteerde plannen rondom de energietransitie wordt steeds kleiner. Zijn we niet te ver doorgegaan in de klimaatplannen? En wat is het alternatief? Luister mee en oordeel zelf!

In Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas. De regeringsperiode van de BBB loopt ten einde. Vanaf 23 februari treedt een nieuw minderheidskabinet van D66, VVD en CDA aan en verhuist de BBB naar de oppositiebanken. Maar wat heeft regeringsdeelname de BBB nu écht opgeleverd? Grote doorbraken bleven uit. Lag dat aan tegenwerking in Den Haag, of is het politieke onwil? En belangrijker: kunnen oplossingen nog uit de politiek komen, of is Den Haag een speelveld van machtsspelletjes en achterkamertjes geworden? Luister mee en oordeel zelf!

n Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen opnieuw in gesprek met Han Lindeboom - Emeritus hoogleraar Mariene Ecologie, stikstofexpert van Wageningen University & Research én nog altijd D66-lid. Lindeboom was al vaker te gast en blijft zich uitspreken tegen vastgelopen stikstofbeleid. Hij probeert de nieuwe Kamerleden van het minderheidskabinet wakker te schudden: het kán anders. Maar is wetenschap bij D66 alleen welkom als ze het beleid bevestigt? Gaat de nieuwe D66-minister van Landbouw iets doen met de boodschap van Lindeboom? Luister mee en oordeel zelf!

In Op z’n Kop! bespreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen samen met Andreas Kinneging, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden, deze week een fundamentele vraag: is de Nederlandse rechter nog wel onpartijdig? De aanleiding is een rechter die zich openlijk profileert als klimaatactivist en toch uitspraken doet in rechtszaken over klimaat en stikstof. Vorige week oordeelde hij nog dat de Nederlandse staat onvoldoende zou doen om Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Dezelfde rechter veroordeelde vorig jaar de Nederlandse staat in een stikstofzaak van Greenpeace en legde zelfs een dwangsom op. In beide rechtszaken gebruikte deze rechter ook nog eens stukken van Greenpeace om zijn vonnis te onderbouwen. Hoe kan dit in Nederland? En hoe komen we ooit van het stikstofslot af als rechters structureel de kant van klimaatactivisten kiezen? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! ontvangen Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman twee gasten die volop meedraaien in het publieke debat: Diederik Boomsma, Tweede Kamerlid voor JA21, en prof. dr. Ronald Meester, wiskundige en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Boosma kijkt terug op zijn Schaepmanrede van een half jaar geleden, waarin hij waarschuwde dat de politiek vastloopt tussen populisme en technocratie. Hij vertelt hoe hij die analyse nu terugziet in het dagelijkse Kamerwerk, wat hij meeneemt uit zijn jaren in de Amsterdamse gemeenteraad en hoe hij de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart beoordeelt. Professor Ronald Meester is opnieuw te gast. In oktober vertelde hij in onze uitzending hoe zijn onderzoek naar de stikstofmodellen vastliep in het ambtelijke apparaat. Staatssecretaris Rummenie gaf toen in Op z’n Kop openlijk toe dat zijn ambtenaren het rapport van Meester tegen zijn zin met een negatief advies naar de Kamer stuurden. Instanties weigerden mee te werken met Meester. Sindsdien is er veel gebeurd. Gisteren verscheen een kritisch artikel over hem in NRC. In deze neemt Meester ons m mee achter de schermen. Wat zeggen deze processen over de manier waarop beleid in Nederland wordt gemaakt? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met oud-topambtenaar Erik Pool. In zijn boek Erewoord legt Pool bloot voor welke ethische dilemma’s ambtenaren dagelijks staan — en hoe zij zich daar moreel tegen kunnen wapenen. Tot eind vorig jaar was hij programmadirecteur Dialoog & Ethiek voor de Haagse ambtenarij. Pool ziet het populisme groeien, terwijl het vertrouwen in de politiek afbrokkelt. Met het toeslagenschandaal nog scherp op het netvlies en een stikstofcrisis die maar voortduurt, is volgens hem een fundamenteel andere aanpak nodig. Zijn boodschap is helder: “Kom na wat je belooft. En wek geen schijn van inspraak als de beslissing al lang is genomen.” Op z’n Kop! kaartte de macht van de ambtenarij al vaker aan. In de vorige aflevering confronteerde Marianne Zwagerman gedeputeerde Mirjam Sterk met het feit dat ambtenaren die protesten tegen haar beleid beoordelen, zelf politiek actief zijn voor D66 en GroenLinks. Sterk ging die confrontatie uit de weg. De discussie is dus zeker relevant en de vraag dringt op: Is de macht van de ambtenaren in Nederland niet veel te groot geworden en zijn ze niet veel te veel van dezelfde politieke kleur? Hoe moeten wij als burgers vertrouwen houden in het proces dat zelfs door de Nationale Ombudsman al ‘schijnparticipatie’ wordt genoemd? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met gedeputeerde Mirjam Sterk (CDA) van de provincie Utrecht. Sterk houdt zich bezig met de transitie van het landelijk gebied, natuur en landbouw. De aanleiding voor het gesprek is het plan waar zij met de provincie Utrecht al een jaar aan werkt: het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG). In de provincie Utrecht wordt dit beleid uitgerold, maar straks zullen we het in heel Nederland gaan zien. Het UPLG heeft grote invloed op het bestaan van verschillende boeren en tuinders in de provincie Utrecht: hun bedrijven hebben volgens dit beleid geen toekomst meer. Dat terwijl er discussie is over de cijfers waarop het plan is gebaseerd. Cijfers uit Brussel tonen aan dat de staat van de natuur in Nederland veel beter is dan wat aan boeren en burgers wordt verteld. Volgens Europese rapportages blijken veel natuurgebieden juist te verbeteren, terwijl ze in Nederland als ‘rood’ worden bestempeld. Daarnaast zijn waternormen per waterschap verschillend en wordt vervuiling structureel aan de landbouw verweten. Deze plannen raken niet alleen onze boeren, maar ook onze vrijheid en voedselzekerheid. Want wat betekent het als beleid kan worden gebouwd op verkeerde data? En verandert ons platteland straks in beton? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met psychiater Jim van Os over de grote hoeveelheid eenzaamheid in de samenleving. De aanleiding voor het gesprek is het feit dat van de ongeveer 1 miljoen mensen in de Ziektewet in Nederland 42 procent een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangt vanwege psychische stoornissen. Van Os ziet dat mensen in de samenleving verbinding missen, eenzaam zijn en daardoor mentaal ziek worden. Met de toenemende druk op de GGZ pleit hij voor een andere aanpak, waarbij we afstappen van het stellen van diagnoses op basis van de DSM en zoeken naar oplossingen zodat zorg meer in de samenleving kan worden opgevangen. Hoe verbind je mensen die eenzaam zijn? En wat kunnen wij zelf doen om anderen te helpen? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Arjen Boin, hoogleraar Publieke Instituties en Governance aan het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, over de coronacrisis. Boin stelt dat er geen enkel bewijs is dat de coronamaatregelen hebben gewerkt. Het leer- en aanpassingsvermogen van politici bleek beperkt, en kritieke besluiten hebben geen – of zelfs averechtse – effecten gehad. Verder ontbrak het bij alle grote besluiten, zoals lockdowns, het dragen van mondmaskers en het invoeren van een avondklok, aan een wetenschappelijke basis. Ook kampt de Parlementaire Enquêtecommissie Corona met personeelstekorten en worden onderzoeken niet afgerond. Worden de gevolgen van de genomen coronamaatregelen bewust onder het tapijt geschoven? Daarnaast is er een parallel te trekken met het heden: beleidsmakers dringen erop aan dat we ons voorbereiden op een mogelijke noodsituatie waarin we onszelf 72 uur moeten kunnen redden. Wat kunnen we nu écht leren voordat het weer misgaat? Luister mee en oordeel zelf!