Ondertussen in de kosmos

Best gek toch, een haas die eieren rondbrengt? Toch is er een intrigerende verklaring voor hoe de paashaas een symbool werd van het paasfeest. We duiken deze week met hulp van antropologen, historici en zelfs een sterrenkundige in de wereld van Pasen. Want was is precies de historische basis voor het wederopstandingsverhaal van Jezus? Waarom valt Pasen niet elk jaar op dezelfde dag? En nu we toch bezig zijn, sinds wanneer gaan Nederlanders met Pasen eigenlijk massaal naar de meubelboulevard? Wetenschapsredacteur Maarten Keulemans legt het uit. Plus natuurlijk weer een antwoord op een altijd-al-willen-weten-vraag van de luisteraar, namelijk: 'Waarom krijg ik zo vaak een statische schok bij het aanraken van dingen?'  Presentatie: Tonie MuddeMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

We zitten met z'n allen aan het infuus van Amerikaanse Big Tech bedrijven. Dat voelt steeds ongemakkelijker, omdat die bedrijven onze aandacht vasthouden met dubieuze algoritmes. Sinds Trump aan de macht is, wordt die technologie nadrukkelijker ingezet als geopolitiek wapen: de mail van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag werd al eens uitgezet na een sanctie van de Amerikaanse president. Stap snel over op Europese alternatieven, klinkt het dan. Maar wat zijn dan die Europese of ethische alternatieven voor onder meer mail, navigatie en social media waar je vandaag nog op zou kunnen overstappen? Onze techredacteuren, Miluska van Rompu, Laurens Verhagen en Simoon Hermus, testten het voor je uit. De vraag van de luisteraar luidt deze week: hoe bepalen wetenschappers hoe oud het heelal is?  Presentatie: Tonie MuddeMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Julia van AlemSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Hij hapte naar kinderen. Een compleet natuurgebied werd voor mensen tot 'no go' area verklaard. Jagers waren máánden op zoek tot ze hem eindelijk te pakken hadden. Wolf GW3237m, in de volksmond bekend als Bram, groeide uit tot de beroemdste en beruchtste wolf van Nederland. Maar waarom vertoonde hij zulk afwijkend gedrag? Wetenschappers analyseerden zijn overleden lichaam en komen nu met hun eerste bevindingen. Plus: wat moet je eigenlijk doen als een probleemwolf je pad kruist? Met natuurredacteur Jean-Pierre Geelen. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het zal niemand ontgaan zijn, op de fietspaden is een revolutie aan de gang. Steeds meer mensen - jong en oud - kiezen voor een elektrische fiets. Die zorgt voor een enorme verandering in hoe Nederlanders dagelijks bewegen. We doken het lab in om te testen hoeveel minder energie je gebruikt op een e-bike, op ecostand en turbostand. En we vroegen wetenschappers: wat doet het met onze gezondheid, nu Nederlanders hun gewone fiets massaal inruilen voor een e-bike? Met Hanneke de Klerck en Tonie Mudde. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Lotte GrimbergenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij een proef met de nieuwste generatie afvalmedicijnen verliezen deelnemers 29 procent van hun lichaamsgewicht. In één jaar! Is dat nog wel gezond? Wat zijn de voor- en nadelen? En waarom werken afvalmedicijnen voor de een, terwijl een ander er veel minder van profiteert? We bespreken het met medisch redacteur - en kersverse journalist van het jaar - Ellen de Visser.  Presentatie: Tonie MuddeMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Julia van AlemSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Flink wat mensen gaan gebukt onder stress of krijgen zelfs een burnout. Is het leven nu zoveel hectischer dan vroeger? En in hoeverre is teveel stress een individueel probleem, of een gevolg van een 'hypernerveus' ingerichte samenleving? We bespreken het bij onze liveshow in de Amsterdamse Balie met hoogleraren en stressexperts Christiaan Vinkers en Margriet Sitskoorn. Ook present: Volkskrant-journalisten Anna van den Breemer en Heleen van Lier, die hier hun boek Beter Leven lanceerden, vol lifehacks uit de wetenschap die je direct kunt toepassen in je dagelijks leven. Besproken boeken: In de ban van burnout van Christiaan Vinkers Presentatie: Tonie MuddeMuziek: Marinke FlapperMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Julia van AlemSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het geldt als dé grote belofte op het gebied van kunstmatige intelligentie: AI-agenten die allerlei taken voor je kunnen uitvoeren, als een soort persoonlijke digitale butler. Een restaurant boeken dat perfect bij je smaak past, je belastingaangifte invullen, precies op het juiste moment de boodschappen voor je bestellen die thuis bijna op zijn.Met de komst van nieuwe apps beginnen mensen dit soort AI-agenten te gebruiken en hun persoonlijke ervaringen te delen. Geheel risicoloos is dit zeker niet, want wie is er verantwoordelijk als zo'n digitale butler ineens per ongeluk een Ferrari voor je aanschaft? En hoe zorgelijk is het dat de ai agenten op digitale forums met elkaar beginnen te praten - en klagen over over hun menselijke baasjes? Met Volkskrant AI-redacteur Laurens Verhagen. Presentatie: Tonie Mudde.Montage: Loïs van den NoortEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Iedereen heeft er weleens mee te maken: rommel! En een niet opgeruimd huis doet nare dingen in ons brein ontdekken wetenschappers. Hoe vlieg je die rommellaatjes en bakken vol snoertjes het best aan? Tonie Mudde bespreekt het met wetenschapsredacteuren Anna van den Breemer en Heleen van Lier.Presentatie: Tonie MuddeMontage: Loïs van den NoortEindredactie: Julia van AlemSee omnystudio.com/listener for privacy information.

De raket staat al klaar op het lanceerplatform: vier astronauten staan op het punt verder de ruimte in te gaan dan mensen ooit eerder zijn gekomen. Ze maken een rondje om de maan, als voorbereiding voor een missie waarbij de mens voor het eerst in meer dan een halve eeuw voet op de maan moet gaan zetten. Maar waarom willen landen zoals de VS en China eigenlijk zo snel mogelijk weer astronauten op de maan laten lopen? We bespreken de nieuwe hoogoplopende ruimterace met ruimtevaart-expert George van Hal. Verder in onze populaire rubriek 'Altijd al willen weten' antwoord op de vraag: kunnen dieren die voor ons identieke kopieën lijken, elkaar wél als individu herkennen? Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Lotte GrimbergenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Altijd al een boek willen schrijven, een instrument leren spelen of een knaller van een presentatie bedenken voor je werk: overal is creativiteit voor nodig. Maar is dat iets wat je in je moet hebben? Of kun je het ook stimuleren? Tonie Mudde bespreekt het met Beter Leven-verslaggevers Anna van den Breemer en Heleen van Lier.17 februari komt hun boek uit: Beter Leven, lifehacks volgens de wetenschap. Boekpresentatie bijwonen? Dat kan op 18 februari in De Balie in Amsterdam. Kaartjes hier verkrijgbaar.Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Dagelijks razen er ontelbare neutrino's door je lijf: raadselachtige, bijna massaloze deeltjes uit het heelal die overal recht doorheen gaan, zelfs door de aarde zelf. Maar in de Middellandse Zee bouwden wetenschappers een enorme detector om die spookdeeltjes tóch te kunnen zien. En Nederlandse onderzoekers werken nu aan een nieuwe manier om neutrino's daar onder het water ook te kunnen horen, en zo een nieuw venster op het heelal te openen. Bijkomend voordeel: je kunt er ook babbelende potvissen mee bestuderen. Met: George van Hal. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Jasper VeenstraSee omnystudio.com/listener for privacy information.

De filmklassieker One Flew Over the Cuckoo’s Nest gaven elektroshocks een slechte reputatie. Het zou neerkomen op marteling. Maar bij moderne elektroshoktherapie gaat het er héél anders aan toe. En het blijkt verrassend goed te werken bij zware depressies. Kaya Bouma, redacteur psychologie en brein, sprak patiënten, behandelaars en wetenschappers over de voor- en nadelen van deze therapie. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Lotte GrimbergenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Op papier zijn zoetstoffen de ideale suikervervangers. Weinig calorieën, wél zoet. Toch passeren ze de spijsvertering niet ongemerkt, blijkt uit een groeiende stapel wetenschappelijk onderzoek. Wetenschapsjournalist Ronald Veldhuizen ging op zoek naar de nieuwste inzichten over wat zoetstoffen met ons lichaam doen. Helpen light producten met afvallen? Zijn natuurlijke zoetstoffen beter dan chemische varianten? En: waarom bestaat er wel Cola Light, maar geen Chocola Light met nul calorieën?   Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

'Hoe ben jij van je slechte gewoontes afgekomen?' Wetenschapsredacteur Hanneke de Klerck vroeg het aan Volkskrant-lezers. De inzendingen waren toch verrassend en De Klerck destilleerde er de beste tips uit om nu echt een einde te maken aan die slechte gewoontes. Presentator Tonie Mudde neemt ze met haar door. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is het meest spectaculaire vuurwerk: ontploffende sterren en exploderende deeltjes. Sterrenkundigen worden er steeds beter in om dit kosmische vuurwerk te zien en krijgen daardoor een nieuwe blik op hoe het heelal werkt. Presentator Tonie Mudde bespreekt het met redacteur sterrenkunde George van Hal.Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is december; tijd voor lijstjes! Wetenschapsjournalist Maarten Keulemans maakte een lijst met de meest spraakmakende Nederlandse onderzoeken van 2025. Onderzoeken die niet de publiciteit hebben gehaald, maar wel heel veel geciteerd worden door mede-onderzoekers. Hoe functioneren je wenkbrauwen bijvoorbeeld? Of: Wat is het mechanisme achter postcovid? Presentator Tonie Mudde neemt met Keulemans het jaar door.Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Wetenschappers doen steeds weer nieuwe ontdekkingen over onze voorouders: de apen waar wij van afstammen. Nu is er een tijdgenoot ontdekt van onze meest bekende mensachtige voorouder Lucy. Host Tonie Mudde bespreekt de nieuwe ontdekkingen uit de oertijd met wetenschapsredacteuren Maarten Keulemans en Duuk Roodbol.Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijna iedereen krijgt op enig moment wel te maken met pijn in de rug. In wanhoop kopen patiënten soms dure matrassen of grijpen ze naar zware pijnstillers, maar niets lijkt te werken. Waarom is dat? En wat helpt wél? Met medisch redacteur Ellen de Visser. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van Duin, Iris BransSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Wie tegenwoordig iets opzoekt op Google krijgt vaak eerst een paar alinea's antwoord van een chatbot. Dat lijkt een kleine verandering, maar heeft grote gevolgen voor de manier waarop we met z'n allen informatie verzamelen én produceren. 'Mensen beoordelen zo'n chatbot soms als beter en neutraler dan de Volkskrant.' Met ai-journalist Laurens Verhagen. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

We hebben allemaal wel één of meerdere irritante gewoontes waarbij we denken: eigenlijk zou ik dit anders willen doen. Maar hoe dan? En hoe voorkom je dat je weer terugvalt in je oude routine? Wetenschappers beginnen steeds beter te doorgronden wat slechte gewoontes triggert - en hoe je die kunt ombuigen in gewoontes waar je wél gelukkig van wordt.Hanneke de Klerck, Anna van den Breemer en Tonie Mudde van de wetenschapsredactie van de Volkskrant bespreken hoe je zo'n gedragsverandering bij jezelf het beste kunt aanpakken. En ze biechten ook hun eigen slechte gewoontes op en hoe ze daar vanaf zijn gekomen.Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Of het nu gaat om thema's als asiel, woningen of polarisatie: er lopen in Nederland wetenschappers rond die hier al decennia lang onderzoek naar doen. Wat zou er gebeuren als deze knappe koppen het voor het zeggen hebben? Voor dit gedachte-experiment interviewde wetenschapsjournalist Maarten Keulemans 16 wetenschappers met uitzonderlijk veel kennis op een bepaald maatschappelijk terrein. Welke koers zouden zij kiezen voor het land, als zij minister zouden zijn? Het levert verrassende en hoopgevende inzichten op. Liveshow vanuit Tivoli in Utrecht.Presentatie: Tonie MuddeSee omnystudio.com/listener for privacy information.

De angst voor vijandige drones zit er goed in. Overal in Europa worden ze gespot, waarbij soms complete vliegvelden komen stil te liggen uit vrees voor een aanslag. Europa wil nu zelfs ter bescherming een enorme ‘drone wall’ bouwen. Maar hoe detecteer je iets wat zo klein en wendbaar is als een vogel? En: hoe haal je zo’n verdachte drone vervolgens veilig uit de lucht? Wetenschapsredacteur George van Hal zocht het uit. Studenten opgelet! De Volkskrant biedt een gratis studentenabonnement aan, af te sluiten via volkskrant.nl/studenten Presentatie: Tonie MuddeEindredactie: Corinne van Duin, Iris BransSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In Tivoli Vredenburg vond de eerste cross-over plaats tussen de wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos en de cultuur- en tijdgeestpodcast Culturele bagage. Nog voordat de stembussen sloten, doken we in de vraag wat je stem nu écht bepaalt. Stem je wel zo rationeel als je denkt? Of laat je je toch leiden door iemands uitstraling of vibe? Hosts Esma Linnemann en Tonie Mudde gaan hierover in gesprek met wetenschapsredacteur Maarten Keulemans en columnist Emma Curvers. Ook natuurredacteur Jean-Pierre Geelen schuift aan, om te vertellen hoe dieren hun leiders kiezen.Presentatie: Tonie Mudde, Esma LinnemannMontage: Tiemen HagemanEindredactie: Julia van Alem, Corinne van DuinSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat hebben de Japanse duizendknoop, de tijgermug en de Aziatische hoornaar met elkaar gemeen? Antwoord: het zijn allemaal zogeheten invasieve exoten. Diersoorten die hier oorspronkelijk niet thuishoren, en waar Nederland miljoenen aan uitgeeft om ze te bestrijden. Maar wie bepaalt precies welk dier wel of niet welkom is? En hoe zinvol is die bestrijding? Jean-Pierre Geelen dook samen met wetenschappers in de wondere wereld van invasieve exoten. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van Duin, Iris Brans See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wie écht mensenlevens wil redden, moet zijn geld niet steken in armoedebestrijding, maar in AI, breinuploadtechnologie en ruimtevaart. Dat dicteert althans het 'langetermijnisme', een filosofische stroming die rap wint aan invloed én geld. Met Laurens Verhagen en George van Hal. Presentatie: Tonie MuddeMontage: Julia van AlemEindredactie: Corinne van Duin See omnystudio.com/listener for privacy information.