Nooit meer slapen

In Japan kan je als je je kind hebt verloren of er nooit een hebt kunnen krijgen gewoon een levensechte replica bestellen die gebaseerd is op het genetisch materiaal van jou en je partner. Althans dat wordt beweerd in De Mitsukoshi Troostbaby Company, de nieuwe science fiction roman van Auke Hulst. Hierin bestelt Hulst’s alter ego een 7-jarige robotdochter die het verlies van een ongeboren kind moet goedmaken. Ondertussen probeert hij al schrijvend in z’n roman de loop der dingen zo te veranderen dat het kind alsnog geboren kan worden- al was het maar in een verhaal. Lotje Ijzermans gaat met Auke Hulst in gesprek.

Als een malafide Forrest Gump duikt meesteroplichter Piet van Haut constant op in de Belgische en Nederlandse geschiedenis. Van missverkiezingen tot de zaak Dutroux. Eens werd hij zelfs onthaald door minister-president Wim Kok en verbleef hij twee maanden op kosten van de staat in het Amstel Hotel. In dezelfde periode overtuigde hij de directeur van Lelystad Airport dat hij een oliesjeik was en maakte hij proefvluchten in verschillende Boeings. Schrijver Maarten Inghels dook in het leven van Piet van Haut en raakte verstrikt in een web van leugens en onverwachte onthullingen. Pieter van der Wielen sprak met Maarten Inghels.

Dat de Nederlandse man er alles aan doet om goed gekleed voor de dag te komen is allicht te herleiden uit het gegeven dat de stijlgids Man op z’n best van Volkskrantcolumnist en Esquire hoofdredacteur Arno Kantelberg al tijden niet meer leverbaar was. Gelukkig verschijnt er vier jaar na dato een herziende versie. De wereld is veranderd en daarmee ook het modebeeld. Dus schreef Kantelberg een aantal aanvullende katernen, want hoe kleedt de thuiswerkende man zich stijlvol? En welke kleren maken de man nu traditionele genderrollen steeds meer vervagen?

Hoogendijk filmde jarenlang haar moeder die vanwege haar kamptrauma aan straatvrees leed en haar appartement decennia niet verliet. In Thuiswitz, die nu op het IDFA draait, toont ze haar moeder als een eigenzinnige en geestige vrouw die haar woonkamer tot een fijne vesting maakte van waaruit ze de wereld kon bekijken. En dan zijn er nog twee films die Hoogendijk onlangs afrondde: Schatten van de Krim, over een oude kunstcollectie die sinds Poetins annexatie van de Krim in het Amsterdamse Allard Pierson museum gegijzeld ligt en Licht over de wonderlijke componist Stockhausen. Pieter van der Wielen sprak met Oeke Hoogendijk

Gitarist en componist Corrie van Binsbergen staat bekend om haar collagefunk. Ze gaat daarom nooit voor maar één ding of genre. Ze werkte bovendien samen met talloze andere muzikanten én schrijvers als Remco Campert, Manon Uphoff en Toon Tellegen. Maar nu kiest ze dan eindelijk: voor het componeren om precies te zijn. Ze stopt als artistiek leider van haar eigen Stichting Brokken en organiseert nog één keer haar allerlaatste Brokken Festival in het Bimhuis.

Met zijn essay De Fundamenten houdt Ramsey Nasr een vurig pleidooi voor het herstel van de instituties die onze samenleving bijeenhouden. Het werd afgelopen coronajaar een bestseller en leverde hem ook een wonderlijke ontmoeting met Rutte in het torentje op. In Nooit Meer Slapen vertelt de dichter en acteur over de wortels van zijn engagement en liefde voor de kunst, zijn fascinatie voor historische artefacten en draagt hij voor uit het net verschenen Nasr Compacter; een eerste bloemlezing van zijn gedichten. Lotje IJzermans sprak met Ramsey Nasr

Ontwerper Borre Akkersdijk won dit jaar de Dutch Design Award. Hij hackte breimachines en maakte een platform waarmee iedereen zijn eigen stoffen kan ontwerpen én die de textielindustrie met al zijn problemen veel transparanter maakt. Daarmee ziet hij een toekomst met een veel minder vervuilende en verspillende mode-industrie voor zich.

Vorig jaar won Sander Kollaard de Libris Literatuur Prijs voor zijn boek Uit het leven van een hond. Nu is er een nieuwe roman: De Kleuren van Anna. Hij sprak met Pieter van der Wielen over de voor- en nadelen van laat debuteren, de overschatting van exceptioneel drama in literatuur en natuurlijk zijn nieuwe boek.

In Three Minutes – a Lengthening, die op het IDFA in première gaat, vormen drie minuten amateurfilm uit 1938 de basis voor een lange documentaire. Een Amerikaanse zakenman filmt het straatleven tijdens een bezoek aan zijn Poolse geboortestadje Nasielsk, waar op dat moment nog drieduizend joden woonden. Twee jaar later overleefden slechts honderd van hen de Shoa. Historica Bianca Stigter vertraagt in haar debuutfilm de beelden en zoomt in op details. Welke naam staat er op een winkelruit? Wie waren deze mensen, die zo vrolijk en nieuwsgierig de camera inkeken? Pieter van der Wielen ging met Bianca Stigter in gesprek

Voor iemand die vindt dat ze veel te vaak geïnterviewd is, pakt Sanne Wallis de Vries het bijzonder aan: Er is een nieuwe voorstelling, maar ook heeft ze ter ter gelegenheid van haar vijftigste verjaardag een boek geschreven vol interviews met leeftijdsgenoten. En daarover schoof ze gisteren aan voor, juist, een interview in Nooit Meer Slapen. Pieter van der Wielen sprak Sanne Wallis de Vries.

Op eenentwintigjarige leeftijd besloot Teun Toebes op de gesloten afdeling van een verpleeghuis te gaan wonen. Om de zorg voor mensen met dementie te verbeteren, maar vooral om te laten zien dat het maatschappelijke beeld van dementie niet altijd lijkt te kloppen. In zijn debuut VerpleegThuis beschrijft hij de pijnlijke systemen die in de zorg en de samenleving heersen en hoe die te veranderen. Lotje IJzermans sprak met Teun Toebes.

Cabaretier Kirsten van Teijn leidde met haar vriend een ‘lekker tuttig’ leven in een Brabants dorp tot ze verschrikkelijk verliefd werd op een vrouw. Hoewel haar partners ervan wisten, hield ze de dubbele relatie voor de buitenwereld drie jaar verborgen. Over de bevrijding van het loslaten van ziekmakende geheimen en de twijfels die ze nog steeds over de liefde voelt maakte ze de voorstelling (S)experiment.

Op de filmacademie las regisseur Shariff Korver over vechtpartijen met jonge soldaten die op Kreta bijkwamen van hun Afghanistanmissie. Op kosten van defensie kregen ze daar therapie en gratis drank, om te wennen aan de burgermaatschappij. Nu jaren later is er Do Not Hesitate, de Nederlandse Oscarinzending over een vredesmissie in het verre buitenland. Pieter van der Wielen sprak met Shariff Korver

De Russische botanicus Nikolaj Vavilov kroop tijdens het beleg van Leningrad van de honger door zijn lab, maar weigerde de zaden te eten die hij aan het veredelen was. Hoogleraar Louise Fresco was al decennia gefascineerd door deze innovatieve wetenschapper die zich onder Stalin’s schrikbewind staande probeerde te houden en schreef over hem haar eerste historische roman De plantenjager uit Leningrad. Pieter van der Wielen sprak met Louise Fresco.

IJzige winters waarin alles bevroren is en je tot berusting wordt gedwongen, Ariane Schluter is er dol op. Ze vertaalde het boek Winteren van de Britse schrijfster Katherine May, waarin de donkere en moeilijke periodes in het leven worden verkend en je ze leert koesteren als de koude wintermaanden. Pieter van der Wielen sprak met Ariane Schluter.

In de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog schrijft de jonge Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein een geheim dagboek waarin zijn aantekeningen over logica naadloos overgaan in beschouwingen over God, zelfmoord, seksualiteit en de zin van het leven. En nu maakt Bo Tarenskeen, toneelspeler, schrijver, regisseur en medeoprichter van Theater Na de Dam, een voorstelling over deze filosoof. Lotje IJzermans ging in gesprek met Bo Tarenskeen.

Nadat Spinvis haar pushtte om haar liedjes uit te brengen, liet Eva van Manen het theater achter zich en koos ze voor de muziek. Nu is er een tweede album, waarin ze zich als producer uitdaagde de Kaapverdische zee en schurende wind in geluid te vertalen. En natuurlijk had bijna acht weken quarantaine ook effect op de plaat. Pieter van der Wielen sprak met Eva van Manen.

Architect Herman Hertzberger verkreeg internationale bekendheid door zijn architectonische en theoretische bijdragen aan de architectuurstroming structuralisme. Tot zijn bekendste gebouwen behoren Vredenburg, Centraal Beheer en het Chassé theater. Nu is er De ruimte van Herman Hertzberger door Christien Brinkgreve. In dit boek gaat Brinkgreve in op Hertzberger’s visie en werk als architect en de personen die hem hebben gevormd en gevoed. Pieter van der Wielen spreekt met Herman Hertzberger.

De meeste mensen willen hun kinderen graag zonder vooroordelen opvoeden. Toch blijkt dat ouders onvermijdelijk vooroordelen hebben en die ook overdragen. Hoe voorkom je dat, als het om grote dingen als racisme gaat? Judi Mesman, hoogleraar in Leiden, schreef erover in haar boek Opgroeien in kleur. Pieter van der Wielen sprak met Judi Mesman

Samen met De Warme Winkel en realitysterren uit programma’s als Temptation Island en Ex on the Beach staat Florian Myjer op de planken met Een Oprechte Ode aan de Ironie. Want hoe zit het daar eigenlijk mee, en wat doet een gebrek aan ironie met een samenleving? Pieter van der Wielen ging met Florian Myjer in gesprek.

Maud Wiemeijer schreef als jonge twintiger met ANNE+ de webserie die ze zelf graag had willen zien. En nu is er een speelfilm. Een keer geen moeilijke coming out of 18e-eeuws drama over verboden liefdes, maar een vrolijke romcom waarin het liefdesleven en niet de geaardheid van jonge queers centraal staat. Pieter van der Wielen ging met Maud Wiemeijer in gesprek.

Rapper Fresku zit nogal veel in zijn hoofd. En hoewel hij normaal gesproken urenlang aan zijn nummers kan blijven schaven, is zijn nieuwe album In de lucht part I heel intuïtief ontstaan. Lotje IJzermans sprak met Fresku.

Kunstschilder Natasja Kensmil doet geen aanklacht tegen de gruwelijkheden uit ons verleden. In haar werk vervormt de geschiedenis, zonder deze te vernietigen. ‘Ik ben geïnteresseerd in de complexiteit van de mens: wat zijn de beweegredenen voor een historisch figuur om een spoor van vernietiging achter te laten?’

In zijn nieuwe voorstelling Ego gaat Alex Ploeg de strijd aan met zichzelf. Want vaak zijn het juist zijn onzekerheden die hem een geslaagde grap opleveren. Pieter van der Wielen sprak met Alex Ploeg.

Saxofonist Candy Dulfer werkte samen met onder andere Aretha Franklin, Van Morrison en Prince. Met die laatste had ze soms een wat moeilijke verstandhouding. ‘Het was heel wrang dat ik hoorde dat hij dood was, maar aan de andere kant weet ik dat hij toch wel van me hield.' Pieter van der Wielen sprak met Candy Dulfer

In zijn nieuwe boek kijkt Midas Dekkers als bioloog naar alle verschillende mensen om hem heen. Maar waarom is het volgens hem nuttig om een ordening te maken, als de verschillen volgens veel wetenschappers verwaarloosbaar klein zijn? Pieter van der Wielen sprak met Midas Dekkers.

Bahram Sadeghi vluchtte als tiener vanuit Iran naar Egypte. Hij schreef een boek over zijn vlucht, en over hoe een aanslag in Egypte hem uiteindelijk naar Nederland bracht. Lotje IJzermans sprak met Bahram Saghi.

Het is nogal een mistige bende in het hoofd van Eric Corton’s hoofdpersonage. Zijn debuutroman Mist stelt de vraag: wat als je de belangrijkste gebeurtenis uit je leven bent vergeten? Pieter van der Wielen sprak met Eric Corton.

In de film Drijfzand vertolkt Elsie de Brauw de rol van een moeder die door haar dochter verzorgd moet worden. Zelf heeft ze het zorgen voor haar kinderen misschien wel iets te serieus genomen, vertelde ze vannacht. ‘Ik heb om twee uur ’s nachts schapenpakjes zitten maken.’ Pieter van der Wielen sprak met Elsie de Brauw.

Danielle Kwaaitaal is verslingerd aan werken met computers. Voor haar Florilegium fotografeerde ze bloemen onder water. ‘De rol van digitale media is super actueel en blijft interessant. Maar voor mij is het vooral een gereedschapskist.’ Haar werk is te zien in theaters, op house- en dancefeesten en in openbare ruimtes. Zo maakte ze Tracing Reality, een 450 vierkante meter grote compositie op glas, voor de corridor tussen de B- en C-pier op Schiphol. Nu is er Florilegium, een reeks onder water gefotografeerde werken. Haar foto’s, geïnspireerd op 17de-eeuwse bloemverzamelboeken, zijn nu gebundeld in een monumentaal boek, dat tijdens Art The Hague gepresenteerd werd. Pieter van der Wielen sprak met Danielle Kwaaitaal.

Gummbah, oftewel Gertjan van Leeuwen, is een cartoonist en stiptekenaar. Samen met Leonard Bedaux treedt hij op met de show Seksboerderij het Gouden Kalf en hij publiceert drie keer per week een cartoon in de Volkskrant. Op 15 oktober opent een solo-expositie met schilderijen van Gummbah bij galerie Stigter Van Doesburg in Amsterdam. Pieter van der Wielen spreekt met Gummbah. Pieter van der Wielen sprak met Gummbah.

Jan Hoek is fotograaf en schrijver. Zijn werk centreert zich rond mensen die normaal gesproken over het hoofd worden gezien. Zo fotografeerde hij motortaxibestuurders in Nairobi en een ex-heroïne verslaafde in Amsterdam. Nu is er Outsiderland in het Amsterdamse cultuurhuis Sexyland World. Een expositieruimte waarin samenwerkingen tussen outsider en insider kunstenaars worden gestimuleerd. Atze de Vrieze sprak met Jan Hoek.

Joost van Bellen is diskjockey en party-organisator. Hij stond aan de wieg van de housemuziek in Nederland en was resident-dj en artistiek leider in de RoXY in Amsterdam. Hij initieerde feesten als Speedfreax en RAUW, alsook vele 90's acid-feesten als het Oud Hollandsch Acid Feest (OHAF), Fucque les Balles, en Original Warehouse Acid Party(OWAP). Nu is er Nachtdier, een humoristische roman over de nacht in al zijn glorie en duisternis. Lotje IJzermans sprak met Joost van Bellen.

Christien Meindertsma is kunstenaar en ontwerper. In haar werk onderzoekt ze de levensduur en het gebruik van producten en grondstoffen en probeert ze hun herkomst opnieuw inzichtelijk te maken. Haar werk werd onder meer tentoongesteld in het MoMA en het Cooper Hewitt Design Museum in New York, en het Victoria & Albert Museum in Londen. Dit jaar is Meindertsma ambassadeur van Dutch Design Week, die op 15 oktober van start gaat. Pieter van der Wielen sprak met Christien Meindertsma.

Huub van der Lubbe is acteur, dichter en zanger van popgroep De Dijk, die dit jaar veertig jaar bestaat. In 1986 speelde hij in de met een Oscar bekroonde film De aanslag. Vanaf 1995 schreef hij verschillende dichtbundels, waarvan Guichelheil de meest recente is. Zijn nieuwe boek Vlooienmarktdandy bevat de liedteksten en gedichten die Van der Lubbe de afgelopen tien jaar schreef voor De Dijk, zijn eigen theatershows en anderen. Pieter van der Wielen spreekt met Huub van der Lubbe.

Esther Scheldwacht is theatermaker en actrice. Ze maakte 12 jaar lang deel uit van het vaste spelersensemble bij Theater Rotterdam en bleef er nog 14 jaar als regelmatige gast terugkeren. Ze maakte drie theatersolo’s: De Sunshine Show, Op een mooie Pinksterdag en Helga Maria Baumgarten. Nu is er Lichter dan ik, een toneelstuk van de makers van De Tolk van Java, over de strijd die vele Indonesische vrouwen tijdens de koloniale overheersing hebben gestreden, waarin Scheldwacht de hoofdrol speelt. Pieter van der Wielen sprak met Esther Scheldwacht.

Neske Beks is schrijver, film- en theatermaker. Ze debuteerde met De Kleenex Kronieken en publiceerde het kinderboek Sala & Monk (2020). Behalve interdisciplinair kunstenaar is ze oprichter en bestuurder van Alphabet Street, gilde voor Zwarte (beeld)taalkundigen, en van de Tank, redactie- en denktank van kleur. Nu is er Echo, een verzameling essays, speeches en brieven waarin Beks de maatschappelijke positie van zwarte vrouwen aankaart. Pieter van der Wielen sprak met Neske Beks.

Jan Lucassen is emeritus-hoogleraar internationale en comparatieve sociale geschiedenis aan de VU en Fellow van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Centrale thema’s in zijn onderzoek zijn comparative global labour history in met name Europa en India, en migratiegeschiedenis – met een focus op trekarbeid. Nu is er De wereld aan het werk, een wereldgeschiedenis van menselijke arbeid, van de tijd van de prehistorische jager-verzamelaar tot de kantoormens van vandaag. Lotje IJzermans sprak met Jan Lucassen.

Shady El-Hamus is regisseur en acteur. Hij studeerde af aan de Nederlandse Filmacademie met de film Magnesium, die werd bekroond met de KNF Juryprijs en de Tuschinski Award voor beste eindexamenfilm. Na films als Nachtschade in 2017 en De Libi in 2019 is er nu El-Hamus’ eerste Netflixfilm Forever Rich, over een opkomende rapper die zijn eer probeert te herstellen nadat een vernederende video viral is gegaan. Pieter van der Wielen sprak met Shady El-Hamus.

De Gouden Griffel is een van de belangrijkste literatuurprijzen voor Nederlandstalige jeugdliteratuur. Hij wordt sinds 1971 elk jaar tijdens de Nederlandse Kinderboekenweek uitgereikt door de CPNB voor de best geschreven kinderboeken die in het voorafgaande jaar verschenen zijn. Dit jaar wint Pieter Koolwijk de Gouden Griffel voor zijn kinderboek Gozert, over een jongen die de wildste avonturen beleeft met zijn onzichtbare vriend terwijl zijn ouders en omgeving denken dat hij gek is. Pieter van der Wielen sprak met Pieter Koolwijk.

Marita Mathijsen is emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Ze specialiseert zich in de literatuur van de negentiende eeuw in Nederland. Daarnaast staat ze bekend als Mulisch-kenner en publiceert ze geregeld in NRC Handelsblad en de Volkskrant. Nu is er De lezer van de 19e eeuw, een boek waarin Mathijsen zich verplaatst in de negentiende-eeuwse lezer. Wat las men in die tijd, waar haalden mensen hun boeken vandaan en welke literaire schandalen trokken hun aandacht? Pieter van der Wielen sprak met Marita Mathijsen.

Aaf Brandt Corstius is columnist en schrijver voor onder meer de Volkskrant, nrc.next en Onze Taal. Daarnaast verschijnt ze regelmatig op televisie en was ze terugkerend tafeldame bij De Wereld Draait Door. Toen ze zes jaar was, stierf haar moeder, gaf haar vader haar hondje weg en verhuisde het gezin plotseling naar Amerika. Daar begon volgens Brandt Corstius ‘het zielige deel’ van haar jeugd, waar ze bij Bos Theaterproducties een voorstelling over maakte. Pieter van der Wielen sprak met Aaf Brandt Corstius.

Naeeda Aurangzeb is presentatrice, documentairemaker en auteur. Ze werkte onder andere voor de Migranten Omroep Rotterdam en de Nederlandse Moslim Omroep en presenteerde onder meer De Halve Maan en Bureau Buitenland. In 2021 verscheen 365 dagen Nederlander, een boek over alledaags racisme. Nu is er 365 dagen vrouw, een boek over Aurangzeb’s gender als klaarblijkelijke aanleiding voor ongepaste opmerkingen, blikken, oordelen en ongevraagd advies. Lotje IJzermans sprak met Naeeda Aurangzeb.

Stanley Kolk is regisseur en filmeditor. Hij maakte de afgelopen twintig jaar tal van Nederlandse films en televisieseries, waaronder Penoza, Daglicht en Vuurzee. Nu is er Alles van waarde, over twee mannen die door een groep jongeren in elkaar worden geslagen vanwege hun geaardheid. Documentaire, fictie en making-of lopen dwars door elkaar in deze film, die op 3 oktober op NPO te zien is. Pieter van der Wielen sprak met Stanley Kolk.

Het Niemeijer Fonds en het Van Abbemuseum organiseren gezamenlijk de Theodora Niemeijer Prijs. Het is de enige Nederlandse beeldende kunstprijs speciaal voor vrouwelijke kunstenaars. De prijs wordt in 2021 voor de vijfde keer uitgereikt. De winnaar van deze vijfde editie is Silvia Martes met haar projectvoorstel Public Solitude, dat van 9 april tot en met 9 oktober 2022 tentoongesteld wordt in Het Oog, een ovale patio in het Van Abbemuseum. Pieter van der Wielen sprak met Silvia Martes.

Wieke ten Cate is theaterregisseur. Haar repertoire baseert ze op onderzoek en haar personages behoren altijd tot de ‘maatschappelijke underdog’. Zo maakte ze al voorstellingen over de medewerkers in een tandpastafabriek en Oekraïense vrouwen. Momenteel is ze artist in residence bij de Toneelmakerij. Per 1 september is Ten Cate de nieuwe directeur van het Amsterdamse Muziektheatergezelschap Orkater. Pieter van der Wielen sprak met Wieke ten Cate.

Mariek de Bra is filmmaker en fotograaf. Haar portretfoto’s werden eerder gepubliceerd in Volkskrant Magazine en voor Het Parool maakte ze een serie zelfportretten met al haar Tinderdates. Nu is er Mama, een documentaire over haar verlatingsangst en worsteling met liefde en intimiteit, die op het Nederlands Film Festival in première gaat. In de documentaire begint De Bra met paaldansen om haar kansen in de liefde te vergroten. Atze de Vrieze sprak met Marieke de Bra.

Sherman de Jesus is regisseur en producent. Hij maakte vele televisie- en theaterdocumentaires en is medeoprichter van het Nederlands Filmfestival. Ook initieerde hij de eerste Nederlandse Filmmarkt en de Cinema Militans Lezing. Nu is er The Photograph, een ode aan de zwarte bevolking van New York. Een film over trots, traditie en de kracht van fotografie. Lotje IJzermans sprak met Sherman de Jesus.

Francine Oomen’s boekenseries Saartje en Tommie en Lena Lijstje schreef ze voor kleuters, maar al snel besloot de schrijfster en illustrator zich tot oudere kinderen te richten. Haar bekendste boekenreeks is de Hoe overleef ik-serie, over de belevenissen van tiener Rosa. In Hoe overleef ik: Francine Oomen doorbreekt het zwijgen, een documentaire van Pascalle Bonnier, gaat Oomen in op de ‘weeffouten’ in haar eigen familie. Pieter van der Wielen sprak met Francine Oomen.

Oudhistoricus Fik Meijer werd bekend door zijn boeken over oude geschiedenis en het vroege christendom, waaronder Keizers sterven niet in bed, Gladiatoren, Macht zonder grenzen en Jezus en de vijfde evangelist. Nu is er De Vele gezichten van Sicilië, een boek over de geschiedenis van het eiland aan de hand van politieke, culturele, sociale en economische ontwikkelingen. Pieter van der Wielen sprak met Fik Meijer.