De verrekijkers

De verkiezingen in Hongarije van zondag zijn de belangrijkste in Europa dit jaar. Repressieve wetten en economische druk maken Orbáns positie steeds wankeler. Hoe voelt het om te leven in een land waar vrijheden steeds verder afbrokkelen? Hoe groot is de invloed van Orbán binnen Europa, en wat betekent zijn band met Poetin voor de rest van de EU? Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen kijkt naar het Hongarije van vandaag en wikt en weegt wat de toekomst kan brengen.

“Geweld is van alle tijden. Het is in het verleden zo vaak gebruikt door verschillende ideologieën en religies. De islam heeft daar geen patent op. Kijk naar de vorige eeuw, dat was een van de bloedigste in de menselijke geschiedenis en daar kwam God nauwelijks aan te pas.” Volgens moslimtheoloog Khalid Benhaddou wordt religie vaak gebruikt als symbool, als de 'taal van het conflict', terwijl er onderhuids andere oorzaken zijn. Over geopolitiek en de rol van religie in onze huidige samenleving.

"Noch Rusland, noch Oekraïne is aan het winnen. Er is geen militaire overwinning. Aan beide kanten niet. En dat maakt het zo complex. In 2025 heeft Rusland amper 0,8 procent van het Oekraïens grondgebied veroverd. Op dit tempo verovert Rusland Oekraïne pas over een eeuw", zegt defensiespecialiste Michelle Haas. Maar, moeten wij Rusland nu vrezen? Of Iran? En komt er hier een oorlog? Of zijn we al in oorlog? Björn Soenens en Kobe Ilsen over de toenemende gewapende conflicten in de wereld.

"We staan voor de grootste bezuinigingen ooit op ontwikkelingshulp, waardoor middenveldorganisaties het zwaar krijgen", zegt professor Sara Kinsbergen. Toch gelooft ze dat je als individu impact hebt: “We kunnen allemaal naar de overheden kijken, maar ik geloof ook dat je voor jezelf kan bedenken welke keuzes je maakt.” Begint een betere wereld bij jezelf of bij systeemverandering? De Verrekijkers zoeken het uit in deze aflevering met prof. Duurzame Ontwikkeling Sara Kinsbergen.

"Er is in het Midden-Oosten de voorbije 30 jaar geen oorlog geweest waar Israël niet bij betrokken is geweest. Elke potentiële tegenstander, rivaal of concurrent heeft Israël vijandig vernietigd. En Iran is de laatste in de rij." Volgens oorlogsjournalist Rudi Vranckx zijn de oorlogen in het Midden-Oosten één oorlog die eeuwig duurt. En daar lijdt het internationaal recht erg onder: "Het recht ligt zo diep begraven als de bomkraters". De Verrekijkers in gesprek met Rudi Vranckx.

"Zelfs de generaals in de VS weten niet wat het einddoel is in Iran", zegt historicus en Midden-Oostenkenner Koert Debeuf. "Hoe kan die oorlog opnieuw zo slecht voorbereid zijn? Kijk naar Vietnam, Irak, Afghanistan, allemaal oorlogen die de VS zijn begonnen zonder dat het einddoel duidelijk was. En de VS heeft die oorlogen niet gewonnen hé. Ze creëren drijfzand in een land waar ze uiteindelijk niet uit geraken." Kobe en Björn in gesprek met Koert Debeuf over de aanval in Iran.

Ex-premier Guy Verhofstadt pleit voor een nieuwe ideologie, als antwoord op het populisme: “Het is tijd dat de jongere generatie afstand neemt van alles wat ze geleerd heeft en zelf een visie ontwikkelt. Want een ideologie geeft houvast aan mensen en toont een betere toekomst." De vraag rijst: hebben ideologieën dan niet geleid tot vele oorlogen, vanwege hun extreme denkbeelden? Björn en Kobe in gesprek met de ex-premier over nieuwe ideologieën, luie democratieën en gratis data.

Ive Marx pleit voor 'faire fiscaliteit: "Het geld moet je halen bij 95% van de bevolking. Daar is geen ontsnappen aan. Linkse partijen creëren graag de illusie dat je de rijken moet laten betalen en dat alles dan is opgelost. Dat is niet zo. We hebben veel geld nodig en dat haal je in die grote groep. Maar de sterkste schouders moeten wel de zwaarste lasten dragen. Dat is niet links, maar gewoon 'faire fiscaliteit'". De Verrekijkers over de ongelijkheid in de wereld, met hoogleraar Ive Marx.

Via sociale media worden we overspoeld door fake nieuws en valse AI-beelden. De vraag is: wat is er nog écht? Wat mogen we geloven? En kunnen factchecks ons helpen in die eindeloze stroom aan desinformatie? Of zijn factchecks zinloos? "Big tech heeft geen enkele incentive om fake nieuws tegen te houden. Integendeel, ze verdienen eraan. Het is hun business model. Ze gaan het niet aanpakken. De oplossing ligt bij óns." Björn, Kobe en factchecker Tim Verheyden fileren de wereld van desinformatie.

Hoe is het mogelijk dat telkens weer een populistische leider kan opstaan, chaos kan veroorzaken en een massa mensen kan overtuigen met simpele ideeën? Dat is de ‘georganiseerde leugen’, aldus Christophe Bush, directeur van het Hannah Arendt Instituut. Kenmerkend hiervoor is een simpele kijk op de wereld, met een duidelijke vijand en een sterke figuur die zegt: ‘ik ga jullie probleem oplossen’. Wat in nazi-Duitsland gebeurde, dezelfde patronen zie je nu in de VS opduiken.

"Ik denk dat er goede redenen zijn om te denken dat kunstmatige intelligentie ook op lange termijn grootschalige negatieve gevolgen kan hebben, die in het verlengde liggen van een nucleaire dreiging." Als dat geen nieuws is dat inslaat als een bom?! Techniekfilosoof Lode Lauwaert wijst -naast de voordelen- ook op de grote gevaren van A.I.. Hij pleit voor een moratorium: stop de ontwikkeling van superintelligente systemen en denk eerst na over de gevolgen. Zeker luisteren! Razend interessant.

Je zou het presidentschap van Trump kunnen samenvatten als de 'nv Sloopwerken Trump'. Alles wat de VS ooit heeft opgebouwd - en wat voor iedereen de norm leek - moet eraan geloven: hulp voor Afrika, budget voor wetenschappelijk onderzoek, de NAVO, goede banden met Europa, ... en ga zo door. De lijst is eindeloos. Het lijkt alsof de man in het Witte Huis vierkant zijn goesting doet. Of zo lijkt het toch?! Kobe Ilsen en Björn Soenens vragen het aan Prof. Amerikanistiek Bart Kerremans.

Iran staat in brand. Na decennia van onderdrukking komt het volk opnieuw in opstand tegen het islamitische regime. Maar kan deze revolutie slagen waar eerdere opstanden faalden? Politicologe Elly Mansoury, zelf geboren in Teheran, praat met Kobe Ilsen en Björn Soenens over de watercrisis, de economische ineenstorting en de bloedige repressie. Over de rol van vrouwen, de schaduw van 1979 en de vraag of buitenlandse inmenging helpt of juist schaadt.

NOS-journalist Sander van Hoorn schetst hoe Trump en Netanyahu de spelregels herschrijven. Gaza ligt in puin, de Westelijke Jordaanoever verhardt, en Israël schuift steeds verder weg van een open democratie. Ondertussen wankelt de internationale rechtsorde en groeit de machtspolitiek. Wat betekent dit voor vrede, voor Europa en voor een regio die de wereld blijft verdelen?

Waarom dreigt Trump met militair ingrijpen in Venezuela? Wat zit er achter de bombardementen op 'drugsboten'? En hoe overleeft het regime van Maduro ondanks de diepe crisis? Kobe Ilsen en Björn Soenens praten met antropologe Eva van Roekel over de politiek in Venezuela, de erfenis van Chavez, de verdeelde oppositie en het conflict met de Verenigde Staten.