De Publieke Tribune

Ze zijn erbij op de meest intieme momenten van ons bestaan en hebben van de dood hun leven gemaakt: uitvaartbegeleiders. En of onze geliefden nu vredig sterven of uit het leven worden weggerukt, uitvaartverzorgers stellen ons in staat om te rouwen, om waardig afscheid te nemen. Maar wat komt daar allemaal bij kijken? Coen Verbraak spreekt er deze week in De Publieke Tribune over met uitvaartbegeleiders zelf. Hoe begeleid je een uitvaart waar niemand afscheid komt nemen? Hoe zorg je voor intimiteit op een uitvaart waar het hele land meekijkt? En hoe ga je om met je eigen emoties, als verdriet niet van jou is? Te gast: Hans Bleijerveld en Daphne Wannée. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-134.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Behalve hun ogen of karakter, kun je van je ouders ook een gen erven dat je vroeg of laat ziek zal maken. Zo'n zwaard van Damocles boven je hoofd kan behoorlijke impact hebben op je leven – en op dat van de hele familie. In De Publieke Tribune gaat Coen Verbraak deze week in gesprek met mensen die leven met een ziekmakend gen. Hoe kom je tot het besluit om je te laten testen? Op welke manier kan het familiebanden veranderen, en soms zelfs totaal verwoesten? Wat doet het met je om te weten dat je waarschijnlijk vroeg komt te overlijden? En zijn er maatregelen te treffen om te zorgen dat jij of de generaties na jou niet hetzelfde lot als je ouders hoeven te ondergaan? Te gast: Edwin Stolp, Deborah Ligtenberg, Nicole de Jong en Eric Reits. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Carlijn Teeven en Lieke Bruins Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-133.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Het is een huiveringwekkende gedachte: plotseling keert degene van wie je houdt niet terug naar huis. Waar begin je met zoeken? Elke dag raken er mensen vermist en de meesten worden snel gevonden, maar van anderen horen we nooit meer iets. Hoelang blijf je als naaste dan zoeken? En hoe navigeer je als achterblijver tussen hoop en wanhoop? In De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met achterblijvers van vermiste personen. Hoe ziet hun leven eruit sinds die ene dag waarop hun broer, zus of kind spoorloos verdween? Hoe gaan ze om met de onopgeloste leegtes in hun leven na de vermissing? En dient hoop als baken of als beletsel? Te gast: Fifi Visser, Marije Slijkerman en Roek Lips. * De jongen op de omslagfoto van deze aflevering is Maarten Visser, de broer van Fifi. Maarten verdween in 1985 bij een vulkaan in Chili. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Sjoerd Alders ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-132.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Vandaag is het exact twee jaar geleden dat het Russische leger Oekraïne binnenviel. Steden en dorpen werden zwaar gebombardeerd, en ruim acht miljoen Oekraïners sloegen op de vlucht. Zo ook naar ons land, waar inmiddels ruim honderdduizend Oekraïense vluchtelingen tijdelijk onderkomen vonden. Maar hoe tijdelijk is dat? In De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met Oekraïense Nederlanders en Oekraïense vluchtelingen zélf. Hoe vergaat het hen hier in Nederland, twee jaar na Poetins invasie? Hoe kijken zij naar hun toekomst, nu het einde aan de oorlog in hun thuisland steeds verder uit zicht lijkt te raken? En hoe bouwen zij hun leven weer op, nu hun tijdelijke verblijf in Nederland steeds permanenter wordt? Te gast: Artem en Mykyta Kushynov, Anastasia Yakymenko en Natasha Kolbeek-Goncharova. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-131.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Een wit licht, het leven dat aan je voorbijflitst en een ultiem gevoel van liefde, acceptatie en warmte. Mensen die een bijna-doodervaring meemaakten, omschrijven die gebeurtenis bijna altijd als iets prachtigs. Maar kan het je leven ook drastisch veranderen? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met ervaringsdeskundigen die vertellen over dit sleutelmoment in hun leven. Hoe valt dit fenomeen eigenlijk te verklaren? En hoe mooi is een bijna-doodervaring nog, als je die met niemand kunt delen? Te gast: Pim van Lommel, Anne Merkx-Kokshoorn en Douwe Reekers. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Carlijn Teeven en Lieke Bruins Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-130.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

In De Publieke Tribune deze week aandacht voor de wijze waarop we omgaan met het naderende einde. Coen Verbraak gaat langs bij hospice Het Alteveer in Assen, waar hij spreekt met vrijwilligers en familieleden over de manier waarop zij het hospice beleven of hebben beleefd. Want waar vrijwilligers de mensen en hun naasten zien komen en gaan, is het voor iemand die zal sterven een plek voor afzondering en rust. Staat hier de dood centraal, of is het eerder gericht op het laatste stukje van iemands leven? Te gast: Ricarda de Jong Posthumus, Jan Kragt, Henk Nijkeuter en mevrouw Geitenbeek. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-129.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Over een paar dagen is Dry January ten einde. Hét moment dat de tijdelijke geheelonthouders eindelijk weer 'gezellig' mee kunnen doen met de rest van de bijna 12 miljoen alcoholdrinkers in Nederland. Hét moment om onszelf weer te belonen met een glas. Of is dat geen goed idee? Bijna een kwart van de alcoholdrinkers raakt ooit in meer of mindere mate verslaafd. En op dit moment telt ons land nog altijd 1 miljoen probleemdrinkers. Hoe gek is het eigenlijk dat alcohol zo gewoon is in onze samenleving? Coen Verbraak spreekt er in De Publieke Tribune over met mensen die zelf hebben ervaren hoe giftig alcohol kan zijn, door hun eigen alcoholverslaving, of door die van hun dierbaren. Te gast: Michael Kaptein, Michelle Sterrenburg, Clara Rus en Dorine van Namen. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-128.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Exact tien jaar geleden werd de Wet passend onderwijs (https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwijssectoren/speciaal-onderwijs/wet-en-regelgeving/garantie-toegang-tot-onderwijs) ingevoerd, die volgens toenmalig staatssecretaris Sander Dekker 'de Chinese muur' tussen regulier en speciaal onderwijs moest 'afbreken'. Maar hoe groot is een decennium later de kloof tussen verwachting en realiteit? In De Publieke Tribune deze week aandacht voor het speciaal onderwijs, en voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Hoe goed werkt ons schoolsysteem voor kinderen en jongeren die juist iets extra's nodig hebben om tot bloei te komen? En hoe passend ís ons onderwijs eigenlijk? Coen Verbraak spreekt erover met ervaringsdeskundigen en professionals. Te gast: Bart Heeling, Karin Kooreman, Nils Aukema en Melchior Wammes. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Lieke Bruins Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-127.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met verpleegkundigen in de acute zorg, de eerste geestelijk verzorger op de spoedeisende hulp en onderzoekers, over de werkdruk binnen deze tak van zorg. Wie zijn de mensen die de eerste klappen opvangen? Hoe maken ze tijd voor hun eigen emoties als een dienst ongepland doordendert? En waarom lijken we de oplossing om met de hoge werkdruk in de acute zorg om te gaan nog niet te hebben gevonden? Te gast: Vicky Hölsgens, Wietske Blom-Ham, Ruben Verlangen en Jenita Riphagen. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-126.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Op vrijdag 12 januari staat hij voor de 600e keer in Carré, als eerste ter wereld. En wie hem vraagt hoe hij het vindt dat hij daarmee geschiedenis schrijft, krijgt het antwoord: 'Geschiedenis schrijven, dat doen gelukkig anderen.' Herman van Veen, een man die eigenlijk geen introductie behoeft. Zanger, clown, componist, schrijver, cabaretier, kunstenaar, wat niet. Hij zit naar eigen zeggen in de herfst van zijn leven, is inmiddels 78, maar aan stoppen denkt hij nooit. Wat houdt hem op de planken? Hoe is het volgens hem met de kunst en cultuur in Nederland gesteld? Hoe ervaart hij het ouder worden? En hoe blijft hij jong? --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2024/aflevering-125.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Na een levensdelict, zoals moord of doodslag, is er geen weg meer terug. Het leven van het slachtoffer is voorgoed voorbij. Het leven van nabestaanden is voor altijd beschadigd. En ook daders moeten leren leven met de consequenties van hun acties. Hoe leef je verder, na zo'n ingrijpende gebeurtenis? Welke rol spelen woede, verdriet, onmacht, acceptatie, vergeving en berouw? En wat kunnen zij voor elkaar betekenen op hun pad naar herstel? In deze uitzending van De Publieke Tribune gaat presentator Coen Verbraak in gesprek met twee mensen die aan weerszijden van een (ander) levensdelict hebben gestaan: een dader en een nabestaande. Een oud-gevangenisdirecteur die dit soort ontmoetingen organiseert, is ook te gast om te praten over hoe je herstel mogelijk maakt. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Kimberly van den Hengel Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-124.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Naar verwachting telt ons land in 2050 ruim 1 miljoen ouderen met een niet-westerse migratieachtergrond, een verdrievoudiging van nu. En dat terwijl de zorg voor deze ouderen nu vaak al ontoereikend is en migrantenouderen vaker te maken krijgen met eenzaamheid en ziekte. In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met hulpverleners, mantelzorgers én migrantenouderen zelf. Wat wordt nu al gedaan om eenzaamheid en ziekte onder migrantenouderen tegen te gaan? Wat kan er eigenlijk nog veel beter? En hoe uitdagend kan het zijn om goed oud te worden in een land waar je wieg niet stond? --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-123.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Steeds meer baby's die te vroeg geboren worden blijven leven. En toch, hoewel de ontwikkeling in eerste instantie goed lijkt te gaan, ervaart de helft van deze prematuur geboren kinderen in het latere leven wel degelijk de gevolgen. In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met volwassen ex-couveusekinderen, ouders van premature baby's en onderzoekers die pleiten voor meer onderzoek naar de langetermijngevolgen van vroeggeboorte. Te gast: Amber Bontekoe, Tatiana van Lier, Monique Rijken en Ingeborg Anna Martens. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-122.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Ze geven leiding aan redacties voor open en onafhankelijke journalistiek, bepalen de inhoudelijke koers en maken soms onder hoge druk beslissingen. Hoofdredacteuren van nieuwsorganisaties zijn eindverantwoordelijk voor de berichtgeving waarmee wij de wereld waarin we leven begrijpen. Tegen welke dilemma’s lopen zij aan bij het maken van journalistieke afwegingen? Controleert de journalistiek nog altijd de macht? Welke keuzes maken zij in het verslaan van verkiezingen? En hoe gaan zij om met krachten die waarheidsvinding tegenwerken? In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt presentator Coen Verbraak met vier hoofdredacteuren: * Lindsay Mossink is al bijna 12 jaar werkzaam bij NU.nl en vervult sinds september 2023 de functie van hoofdredacteur; * Pieter Klok werd in 2010 adjunct-hoofdredacteur bij De Volkskrant, en is daar sinds 2019 hoofdredacteur; * Ilse Openneer werkt al 20 jaar bij RTL Nieuws en is daar sinds 2022 hoofdredacteur; * Giselle van Cann maakte in 2008 de overstap van Het Financieele Dagblad naar de NOS. Sinds 2022 is ze hoofdredacteur van NOS Nieuws. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Kimberly van den Hengel Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-121.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Kiezersonderzoek was kraakhelder: hét belangrijkste thema voor de Nederlandse kiezer deze verkiezingen... de zorg. En toch ging het er in de campagne nauwelijks over. Hoe kan dat? Durven politici geen moeilijke keuzes te maken? Misschien wel omdat de vooruitzichten niet al te fraai zijn. De zorg is nu al de allergrootste kostenpost van de overheid - en dus van ons als belastingbetaler - maar gaat door oplopende vergrijzing en stijgende loonkosten alleen nog maar duurder worden. Ondertussen kampen vrijwel alle zorginstellingen met stijgende personeelstekorten, oplopend ziekteverzuim en schrijnende wachtlijsten. Is meer geld de oplossing? Of missen we gewoon vergezichten? Hoe onmogelijk het soms ook lijkt om het tij te keren, er zijn zorgpioniers die wel degelijk zien hoe het anders kan. Hoe behouden we het goede van ons huidige zorgsysteem? Wat zou een andere kijk op ziekte en gezondheid onze samenleving kunnen brengen? En welke omschakeling is er nodig én mogelijk om de zorg van de toekomst veilig te stellen? Om de partijen tijdens de onderhandelingen die na de verkiezingen van start zullen gaan een handje te helpen, spreekt Coen Verbraak in deze uitzending van De Publieke Tribune met drie zorgpioniers die pleiten voor een radicaal andere kijk op ziekte en gezondheid. Te gast: * Teun Toebes (1999) is verpleegkundige en humanitair activist. Hij woonde drie jaar lang in een verpleeghuis op een gesloten afdeling voor mensen met dementie, waar hij zich hard maakte voor meer menselijkheid in dementiezorg. Dat dat kan en hoe dat kan, zag hij ook in zijn recente reis rond de wereld, waarop hij onderzocht hoe er in andere landen wordt omgegaan met dementie. Het resulteerde in zijn documentaire Human Forever, die op dit moment in de bioscoop draait; * Remke van Staveren (1966) is psychiater en oud-huisarts. Ze is initiatiefnemer van HART voor de GGZ, een beweging die zich inzet voor een betere, herstelondersteunende en menswaardige ggz. Op dit moment werkt ze als buurtpsychiater bij BuurtzorgT in Amsterdam, dat dagelijks cliënten met psychiatrische problemen laagdrempelige zorg aan huis biedt, zonder DSM-classificaties en met zo min mogelijk medicatie (maar wel zo veel als nodig is); * Hans Peter Jung (1963) is al decennialang huisarts op het platteland van het Noord-Limburgse Afferden. Hij is groot pleitbezorger van een bredere kijk op gezondheid binnen de zorg en was in 2015 de initiatiefnemer van de pilot Positieve Gezondheid & Meer tijd voor de patiënt. Met succes: de langere consulten en andere gesprekken met patiënten leverden 25 procent minder doorverwijzingen naar tweedelijns zorg op, én meer werkplezier onder huisartsen. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-120.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Jaarlijks krijgen naar schatting 140 duizend mensen te maken met een vorm van hersenletsel, bijvoorbeeld door een ongeluk, een herseninfarct, een tumor of een hartstilstand. En door de toename van het aantal ouderen zal dit aantal in de toekomst alleen maar gaan groeien. Hoewel niet-aangeboren hersenletsel op veel verschillende manieren kan ontstaan, is er één kenmerk dat voor iedereen hetzelfde is: het leven na het hersenletsel is compleet anders dan het leven daarvoor, zowel voor de persoon zelf als voor de directe omgeving. In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met mensen die op een bepaald moment in hun leven te maken hebben gekregen met hersenletsel. Hoe kan dat ene moment je leven veranderen? Hoe verwerk je een gebeurtenis die je leven plotseling in tweeën deelt? Welke impact kan hersenletsel hebben op de mensen om je heen? En hoe ga je om met het verlangen om ooit weer de oude te worden? Te gast: * Ad van Dongen (63) kreeg op vakantie in Griekenland zijn eerste infarct, daarna volgden er nog twee. Zowel psychisch als motorisch raakte hij van de rails; * Roos van Gelderen (25) kreeg vier jaar geleden een deur tegen haar hoofd en heeft sindsdien last van chronische hoofdpijn. De diagnose 'langdurige hersenschudding' bleek voor altijd, want vooralsnog helpt niets; * Niels de Laat (48) was op 22-jarige leeftijd betrokken bij een zwaar scooterongeluk. Nu, 26 jaar later, heeft hij nog steeds last van de effecten van traumatisch hersenletsel. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Dokters zijn bezorgd over het groeiende aantal bekende Nederlanders en influencers dat via sociale media misleidende gezondheidsadviezen verspreidt. En ook gevestigde media, zoals tijdschriften en talkshows, maken zich weleens schuldig aan het populariseren van ongefundeerde gezondheidsclaims. Hoe herken je dit soort kwakzalverij? Wat merken artsen ervan in de spreekkamer? En wat moeten we doen om het te bestrijden? Te gast: * Catherine de Jong, anesthesist en secretaris van de Vereniging tegen de Kwakzalverij; * Bernard Leenstra, huisarts en medisch publicist; * Adriaan ter Braack, wetenschapsjournalist en online beter bekend als Sjamadriaan, die korte metten maakt met gezondheidsfabeltjes van wellness-influencers --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Kimberly van den Hengel Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-118.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Ons brein maakt wie we zijn. Het laat ons ademen, laat ons bewegen, laat ons denken, laat ons voelen. Je zou daarom kunnen zeggen dat bijna niemand zo dicht bij de kern komt van wat ons uiteindelijk mens maakt, als de mensen die dat brein dagelijks letterlijk blootleggen: neurochirurgen. Maar hoe ervaren zij dat zelf? In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met drie van de honderdvijftig neurochirurgen die ons land telt. Wat maakt hun vak zo bijzonder? En waar komt hun fascinatie voor ons brein vandaan? Een gesprek over het écht leren kennen van de patiënt, over de rol van genezing binnen de neurochirurgie en over hoe moeilijk het kan zijn om iemand niet te opereren. Te gast: * Saskia Peerdeman (1961) is als neurochirurg al decennialang verbonden aan het VUmc, tegenwoordig onderdeel van het Amsterdam UMC. Sinds afgelopen woensdag is ze ook lid van de Raad van Bestuur van het Amsterdam UMC. Ze is onder meer gespecialiseerd in goedaardige hersentumoren; * Bachtiar Burhani (1968) werkt als neurochirurg vanuit het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in diverse Brabantse ziekenhuizen. Hij vluchtte in de jaren '90 naar Nederland vanuit Afghanistan, waar hij zijn plichten als arts niet meer kon uitvoeren. Binnen de neurochirurg is hij onder meer gespecialiseerd in de bloedvaten en de schedelbasischirurgie; * Peter Vandertop (1958) is al decennialang neurochirurg, sinds 1999 afdelingshoofd neurochirurgie van het VUmc en sinds 2005 ook van het AMC (tegenwoordig Amsterdam UMC). Hij is gespecialiseerd in kinderneurochirurgie en vasculaire neurochirurgie. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-117.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Met het eerste tv-lijsttrekkersdebat van afgelopen zondag inmiddels alweer achter de rug komen de verkiezingen van 22 november voelbaar steeds dichterbij. Tegelijkertijd lijkt het alsof de koers van de verkiezingscampagne zich door onze snel veranderende wereld nog maar lastig laat voorspellen. Hoe gaan campagneleiders daar mee om? Welke draaiboeken liggen er klaar? En hoe bereiden lijsttrekkers zich voor in die laatste drie weken? In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met oud-campagneleiders, spindoctors en strategen over de kunst van het campagnevoeren. Welke campagnefouten hebben zij zelf in het verleden wel eens gemaakt? Hoe is campagnevoeren de laatste jaren komen te veranderen? En hoe bepalend is een goede campagne eigenlijk voor de uiteindelijke verkiezingswinst? Te gast: * Henri Kruithof, was lange tijd hoofd voorlichting van de Tweede Kamerfractie van de VVD onder Mark Rutte, en jarenlang de spindoctor van de VVD; * Kees Verhoeven, voormalig Tweede Kamerlid én oud-campagneleider voor D66 onder oud-partijleider Alexander Pechtold, tijdens veel verschillende verkiezingscampagnes en referenda; * Jonathan van der Geer, was jarenlang woordvoerder voor de ChristenUnie en was onder meer woordvoerder van minister Carola Schouten en lid van verschillende campagneteams; * en Annemarie Litjens, nog altijd campagnestrateeg bij campagnebureau Meute en werkte in het verleden mee aan onder meer campagnes voor de VVD. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-116.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

De Publieke Tribune komt met een speciale uitzending vanuit de NPO Radio 1 Klimaatstudio in Amersfoort. De centrale vraag deze dag: wat kun je zelf eigenlijk doen om met klimaatverandering om te gaan? Die vraag bespreken Coen Verbraak én Chazia Mourali deze keer samen, in gesprek met wetenschappers, experts en de jeugd. Welke problemen én oplossingen willen ze aankaarten? Hoe kijken ze aan tegen de acties en protesten die er op dit moment al zijn? En wat doen al die confronterende veranderingen en klimaatscenario's eigenlijk met onze psyche? --- Presentatie: Coen Verbraak en Chazia Mourali Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-115.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Israël beleefde precies een week geleden de ergste dag uit zijn geschiedenis. Nog nooit werden zoveel Israëlische burgers en soldaten op één dag vermoord als afgelopen zaterdag, toen Hamas-terroristen, op de joodse feestdag Simchat Torah, vanuit Gaza Israël binnen drongen en op meerdere plekken een ware slachtpartij aanrichtten. Ook hier in Nederland is de spanning onder Nederlandse Joden voelbaar, met sinds deze week extra beveiliging voor joodse instellingen, en joodse scholen in Amsterdam die gisteren zelfs uit voorzorg dicht bleven. Welke impact heeft de oorlog op Joden in ons eigen land? Wat voor Israël zien zij überhaupt nog voor zich? En wat blijft er over van het land waar Joden vrij en veilig konden wonen? Te gast: * Bertien Minco (60) is geboren in Groningen en sinds vorig jaar algemeen directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork; * Hagar Neter (63) is geboren in Israël, in de zuid-Israëlische stad Eilat. Ze woont sinds 20 jaar in Nederland en organiseerde de afgelopen maanden protesten tegen de achteruit hollende staat van de democratie in Israël; * Tamar Efrati (25) is Marokkaans-Joods, studeert in Amsterdam. Woonde een paar jaar in Israël, waar een groot deel van haar familie woont, en diende als sociaal werker zelf ook in het Israëlische leger; * Jaïr Stranders (45) komt uit Amsterdam, is theatermaker en filosoof, en artistiek leider van de landelijke 4 mei-manifestatie Theater Na de Dam. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen en Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-114.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Ze zijn de hoeders van de rechtsstaat, de vertegenwoordigers van het Openbaar Ministerie (OM), geven leiding aan de politie bij opsporingsonderzoek en klagen verdachten aan in de rechtszaal namens ons als samenleving: officieren van justitie. Ons land telt er ruim 800, die zich dag en nacht bezig houden met het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Van winkeldiefstal tot moord en van belastingontduiking tot cybercrime en terrorisme. Tegelijkertijd klinkt er ook genoeg kritiek op het OM. Het zou te veel focussen op het opsporen en vervolgen van zware georganiseerde misdaad, en te weinig op het bewaken en beveiligen van bedreigde personen, met alle gevolgen van dien. En hoewel een grote meerderheid van de Nederlanders wel degelijk vertrouwen heeft in gezaghebbende instituties als het OM, zijn er steeds meer zorgen over toenemende polarisatie, afnemend draagvlak voor overheidsbeleid en ondermijnende vormen van criminaliteit in onze samenleving. Hoe goed kennen wij onze staande magistratuur eigenlijk? En hoe goed weten wij wat openbaar aanklagers doen? In deze uitzending van De Publieke Tribune gaat Coen Verbraak in gesprek met drie officieren van justitie. Wat drijft hen? Wat houdt hen op de been na een zoveelste schrijnende zaak? En welke impact heeft het hoeden van de rechtsstaat eigenlijk op hun eigen mensbeeld? Te gast: * Nine Tromp is al tien jaar officier van justitie in Drenthe, waar ze namens het OM verantwoordelijk is voor alle recherche-onderzoeken na onder meer zware geweldsdelicten en verkeersongelukken. Daarnaast is ze voetbalofficier van justitie bij voetbalclub FC Groningen; * Floris Holthuis is advocaat-generaal binnen het Ressortsparket in Den Haag, waar hij de vertegenwoordiger is van het OM in hoger beroepszaken. Voordat hij bij het OM kwam, werkte hij jarenlang als strafrechtadvocaat voor onder meer tbs-cliënten; * en Rianne de Back is zowel jeugdofficier van justitie in Amsterdam als landelijk jeugdofficier van justitie, waarvoor ze verantwoordelijk is voor het OM-beleid binnen de jeugdrechtspraak. In het verleden heeft ze ook jarenlang zaken geleid rondom huiselijk geweld, kindermishandeling en zedenzaken. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-113.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

De enige zekerheid in het leven is dat we op een dag zullen sterven. Toch is het confronterend om onze sterfelijkheid onder ogen te zien. De gedachte aan onze eigen dood gaan de meesten van ons liever uit de weg. Maar mensen die de dood in de ogen hebben gekeken kunnen er niet meer omheen. Hoe verandert de confrontatie met de dood hoe zij in het leven staan? Als je het besef van de eindigheid van je bestaan tot je door laat dringen, geeft dat dan een andere blik op het leven en de zin ervan? En wat heeft het gedaan met hun angst voor de dood, hun omgang met wat hen lief is en wat ze hopen na te laten? In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met drie gasten die de dood in de ogen hebben gekeken: * Niels Roelen was tot 2018 majoor in het Nederlandse leger. Op missie in Afghanistan belandde hij in een vuurgevecht waarbij de kogels hem letterlijk om de oren vlogen; * Trodessa Barton kreeg kanker op haar 36e en raakte twee jaar later in coma door een hersenvliesontsteking; * Wilbert van Haneghem leed in 2014 schipbreuk met een toeristenboot bij Indonesië. 40 uur lang moest hij op zee zien te overleven. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Kimberly van den Hengel Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-112.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Nederland is geen gelovig land meer, concludeerde het Sociaal en Cultureel Planbureau vorig jaar, toen ons land voor het eerst meer niet-gelovigen dan gelovigen telde. Tegelijkertijd daalde het percentage Nederlanders dat minstens een keer per maand naar een kerk, moskee, synagoge of ander gebedshuis ging van 17 procent in 2012 naar 12 procent in 2022. Hoe is om in een land waar steeds minder mensen zich religieus noemen, toch al vanaf jonge leeftijd je leven te wijden aan de verkondiging van Gods woord? In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met drie jonge voorgangers binnen het katholicisme, protestantisme en de islam. Hoe zorgen deze jonge dominee, priester en imam ervoor dat hun woord toch gehoord wordt? Hoe proberen zij houvast te bieden aan juist hun eigen jongere generaties? Is er nog voldoende toekomst voor religie in Nederland? En hoe proberen deze jonge voorgangers God relevant te houden in een land dat niet langer gelooft? Te gast: * Tirtsa Liefting (1993) is sinds 2019 dominee binnen de protestantse kerk en verbonden aan de Nieuwe Kerk in Groningen. Ze is tevens studentenwerker onder internationale studenten in Groningen en ze richt zich binnnen de kerk vooral op kinderen, jongeren, jongvolwassenen en jonge gezinnen; * Gauthier de Bekker (1992) wist al op zijn 13e dat hij priester wilde worden. Hij werd in 2020 in Utrecht tot priester gewijd door kardinaal Eijk en werd daarmee de jongste priester binnen het aartsbisdom Utrecht van de rooms-katholieke kerk. * Osman Celil Ziylan (1996) woont in Soest, is imam bij diverse moskeeën en geestelijk verzorger in de jeugdgevangenis in Lelystad. Zijn focus ligt vooral bij hoe je als jongere een goede moslim kunt zijn. Vorig jaar verscheen van zijn hand het boek Hedendaagse samenleving en religie (https://iurpress.nl/?product=hedendaagse-samenleving-en-religie), waarin hij mensen wil helpen vragen te beantwoorden over geloof. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-111.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

In de 17e eeuw werd de eerste verloskunde-opleiding van Nederland opgericht, en dat was best bijzonder vergeleken met andere westerse landen. Hier in Nederland leerden vroedvrouwen om zelfstandige medische professionals te worden, terwijl zij in andere landen meestal onder de supervisie van artsen werkten. Dat betekende dat Nederlandse verloskundigen behoorlijk wat vrijheid hadden, zeker als het ging om het begeleiden van thuisbevallingen. Maar is het vak van de vroedvrouw van toen nog wel te vergelijken met de verloskundige van nu? De medische wereld ontwikkelt zich in rap tempo en de testmogelijkheden en publieke informatievoorziening geeft aanstaande ouders de beschikking tot steeds meer kennis en keuzes. De term 'obstetrisch geweld', waarbij de moeder een bevallingstrauma ontwikkelt, komt op. Hoe voelt dit voor de verloskundigen die balanceren tussen de wensen en medische afwegingen onder intense omstandigheden? In deze uitzending van De Publieke Tribune bespreekt Coen Verbraak met drie verloskundigen en een gynaecoloog over de veranderingen binnen de verloskunde. Wat zijn ze allemaal tegengekomen in hun jaren ervaring? Hoe beweeg je mee als een vrouw buiten de richtlijnen wil bevallen maar dit haaks staat op je medische advies? En ze werpen het licht op de vraag: wie heeft er eigenlijk de regie bij de bevalling? Te gast: * David Borman, behoort tot de kleine 1 procent aan mannelijke verloskundigen. Hij was van 1999 tot 2009 praktiserend verloskundige in het ziekenhuis. Sindsdien is hij actief als opleider in het UMC Utrecht en betrokken bij de perinatale audits. Hij is gespecialiseerd in de vaders en schreef 2 boeken ‘Je eerste 1000 vaderdagen’ en ‘Aanpakken voor Aanstaande Vaders’. Gekoppeld hieraan geeft hij al 14 jaar cursussen aan aanstaande vaders om ze te begeleiden in de zwangerschap van hun partner; * Corine Verhoeven, verloskundige en senior onderzoeker bij de afdeling Verloskundige Wetenschap VUmc. Daarnaast is ze universitair hoofddocent in Amsterdam UMC en sinds 2020 aangesteld als Professor Midwifery aan de University of Nottingham. Ze deed onder andere onderzoek naar respectvolle geboortezorg en negatieve baringservaringen; * Daniëlle Philipse, werkt al 23 jaar als eerste lijn verloskundige. Eerst in een maatschap en sinds 7 jaar vanuit haar eigen praktijk in de omgeving Leiden. Ze specialiseerde zichzelf al als echoscopist en volgt nu ook de net opgerichte master Verloskunde; * Mieke Kerkhof, is sinds 1998 gynaecoloog in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. Ze schreef naast Even ontspannen, mevrouw… (https://fontaineuitgevers.nl/product/4255/) nog drie boeken en meerdere columns die een inkijkje geven in haar vak. Daarnaast staat ze in het theater met colleges over de overgang. Als gynaecoloog maakt ze de klinische kant van bevallen mee. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Noah van Diepen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-110.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

In Nederland leven er naar schatting ruim een miljoen volwassenen met een licht verstandelijke beperking. En hoewel het niet precies duidelijk is, heeft naar verwachting een aanzienlijk deel van hen ook kinderen. Opgroeien bij ouders met een verstandelijke beperking kan heel ingrijpend zijn, met name voor kinderen die zelf geen verstandelijke beperking hebben. Zij blijven vaak ongezien, omdat zij zelf misschien geen probleemgedrag vertonen of omdat hun ouders vaak niet bekend zijn bij de hulpverlening. Ook zijn leerkrachten, zorgverleners en andere professionals die in contact komen met deze kinderen vaak onvoldoende op de hoogte van de thuissituatie. Deze kinderen missen hierdoor vaak een thuissituatie waarin ze veilig en gezond kunnen opgroeien. In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met drie vrouwen die alle drie kind zijn van ouders met een verstandelijke beperking. Een gesprek over hoe het is om op te groeien, als je als kind op de basisschool al slimmer bent dan je ouders. Over hoe het is om al op zo'n jonge leeftijd de oudste in het gezin te moeten zijn. En over hoe hun eigen levens invloed hebben gehad op hun ideeën over verantwoord ouderschap? Te gast: * Jolanda Doornbos (1983) groeide op onder de rook van Rotterdam bij ouders met een licht verstandelijke beperking. Ze had een hechte band met haar opa, die naast hen woonde en een oogje in het zeil hield. Toen haar opa rond haar 8e overleed, stortte haar wereld in. In 2022 verscheen bij Uitgeverij Aspekt haar boek Beperkt Volmaakt (https://jolandadoornbos.nl/product/beperkt-volmaakt/), waarin hoofdpersoon Ann opgroeit als enig kind bij ouders die verstandelijk beperkt zijn. Het verhaal is gebaseerd is op Jolanda's eigen jeugd; * Vianna Spang (1994) groeide op in Emmen en is al sinds hele jonge leeftijd mantelzorger voor haar ouders en jongere broertje, die alledrie zwakbegaafd zijn. Toen haar vader op haar 18e overleed werd ze rond dezelfde periode wettelijk verantwoordelijk voor haar moeder en broertje. In haar poging haar eigen leven vorm te geven raakte ze overspannen en belandde ze zelfs een tijdje in de bijstand. Ze is sinds vorig jaar raadslid voor de PvdA in Emmen, onder meer om op te komen voor de belangen van jonge mantelzorgers; * Lucie Kessens (1961) groeide op als enig normaal begaafd kind tussen zwakbegaafde ouders, broers en zussen. Het gezin maakte samen met andere 'onmaatschappelijken' deel uit van een woonexperiment in het Haarlemse Parkwijk genaamd 'de Woonschool', een geplande woonbuurt waar probleemgezinnen onder toezicht moesten worden heropgevoed tot modelburgers. Over onder meer Lucie’s jeugd schreef haar vriendin Christel Jansen het boek De Woonschool (https://www.uitgeverijbalans.nl/boeken/de-woonschool/)(Uitgeverij Balans, 2012). --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-109.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Inmiddels is het wereldwijd verboden om op walvissen te jagen, maar dat was vroeger wel anders. Tot halverwege de negentiende eeuw jaagde Nederland op walvissen voor baleinen, lampolie, vlees en walvistraan in het Noordpoolgebied. Na de Tweede Wereldoorlog heeft Nederland opnieuw geprobeerd een heuse walvisindustrie op te tuigen. Tot 1964 voer het enorme Nederlandse walvisvaartfabrieksschip Willem Barendsz op de zeeën rond de Zuidpool, op zoek naar traan. Deze ingekookte walvisblubber was een belangrijke grondstof voor de margarine. Bij de naoorlogse vaarten zijn maar liefst 27.714 walvissen gedood. De deels uit Friesland opgetrommelde walvisvaarders werden destijds gezien als helden van de wederopbouw. Teruggekeerd van hun maandenlange reis in hun Friese dorpen maakten ze de blits met hun nieuwe brommers en de verhalen van hun overzeese avonturen. Maar nog geen decennium later, toen de walvisvaart met de opkomst van dierenrechtenorganisaties omstreden was geworden, deden zij er steeds vaker het zwijgen toe. Hun geschiedenis raakte langzaam in de vergetelheid. Hoe kijken de ooggetuigen van toen terug op dit besmette Nederlandse maritieme verleden? Hoe functioneerden zij bij temperaturen tot min 25 graden Celsius? Welke zeemansavonturen maakten zij mee tijdens hun tussenstops in Trinidad, Willemstad en Kaapstad? En hoe hebben de zware poolreizen en de bloederige walvisjacht hun levens gehard? --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Fleur Jurgens Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-108.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Hoewel de treinkaping bij De Punt en de gijzeling van de school in Bovensmilde in 1977 bij velen nog in het geheugen gegrift zullen staan, lijkt de gijzeling van het Drentse provinciehuis in Assen een half jaar later een bijna vergeten sluitstuk van de reeks Molukse gijzelingen eind jaren ’70. Hoe beleefden de gijzelaars die onzekere 28 uur in het provinciehuis? Welke impact maakte de gijzeling op de betrokken oud-mariniers? En hoe hebben deze unieke gebeurtenissen de loop van de geschiedenis bepaald? Deze zomer gaat De Publieke Tribune van HUMAN terug in de tijd. Vier weken lang spreekt Coen Verbraak in de zomerserie Ooggetuigen over vier iconische momenten en periodes uit de Nederlandse geschiedenis, met de ooggetuigen van toen. In deze vierde aflevering, de laatste gewelddadige Molukse actie van de jaren '70: de gijzeling van het Drentse provinciehuis in Assen. Te gast: Fien Schreuder, Jannes de Jong en Frank Westerman. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-107.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Na een lang proces van dekolonisatie werden op deze dag de staatkundige banden met Nederland verbroken en werd Suriname eindelijk een onafhankelijke republiek. Maar hoe verliep de aanloop naar die onafhankelijkheid? Welke impact heeft het op Surinamers zelf gehad? En kwam de onafhankelijkheid van Suriname nou te laat, te vroeg of precies op het juiste moment? Deze zomer gaat De Publieke Tribune van HUMAN terug in de tijd. Vier weken lang spreekt Coen Verbraak in de zomerserie Ooggetuigen over vier iconische momenten en periodes uit de Nederlandse geschiedenis, met de ooggetuigen van toen. In deze derde aflevering: 25 november 1975, de dag dat Suriname onafhankelijk werd. Te gast: Kathleen Ferrier, Joyce Rahman en Noraly Beyer. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-106.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Schrijver en filmmaker Theo van Gogh fietste op dinsdagochtend 2 november 2004 over de drukke Linnaeusstraat in Amsterdam, toen zijn moordenaar hem in zijn rug schoot en hem zijn keel doorsneed met een kapmes. De dader: Mohamed Bouyeri. Welke voetafdruk heeft de persoon Theo van Gogh op de geschiedenis achtergelaten? Hoe heeft het de betrokkenen van toen getekend in hun blik op de wereld? En hoe heeft de moord op Theo van Gogh onze samenleving veranderd? Deze zomer gaat De Publieke Tribune van HUMAN terug in de tijd. Vier weken lang spreekt Coen Verbraak in de zomerserie Ooggetuigen over vier iconische momenten en periodes uit de Nederlandse geschiedenis, met de ooggetuigen van toen. In deze tweede aflevering, de dag dat Nederland zijn onschuld verloor: de dag dat Theo van Gogh werd vermoord. Te gast: Willem Hogendoorn (alias Tomas Ross), Thomas Kist en Frits van Straelen. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Fleur Jurgens Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-105.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

'Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen in Nederland.' Dit was de leus waarmee begin jaren '80 honderdduizenden Nederlanders demonstreerden tegen kernwapens. Eerst tijdens de vredesdemonstratie van 1981 in Amsterdam, twee jaar later tijdens de anti-kernwapendemonstratie van 1983 in Den Haag. Deze zomer gaat De Publieke Tribune van HUMAN terug in de tijd. Vier weken lang spreekt Coen Verbraak in de zomerserie Ooggetuigen over vier iconische momenten en periodes uit de Nederlandse geschiedenis, met de ooggetuigen van toen. In deze eerste aflevering: de massale anti-kernwapendemonstraties van begin jaren '80, nog altijd de grootste demonstraties ooit in Nederland gehouden. Te gast: Hubert Smeets, Gied ten Berge en Wim Bartels. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Kimberly van den Hengel en Bram Vollaers Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-104.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

In de melting pot van Suriname en Curaçao werden tussen 1846 en 1954, toen Suriname nog een Nederlandse kolonie was, vele religieus gemengde, multi-etnische en sociaal-diverse huwelijken gesloten. En daar bestaan vaak nog prachtige foto's van. Literatuurwetenschapper Lucia Nankoe verzamelt ze al jaren: bruidsparen gehuld in het wit en omringd door bloemen, die plechtig, maar vol toekomstverwachtingen in de camera kijken. Er gaan prachtige verborgen familieverhalen achter schuil. In deze aflevering van De Publieke Tribune interviewt Coen Verbraak Nederlands-Surinaamse nazaten over de huwelijksportretten van hun voorouders. Welke religieuze, etnische en sociale grenzen moesten deze partners overschrijden om samen te zijn en hun hart te volgen? Wat was de historische, koloniale context waarbinnen de huwelijken werden gesloten? Hoe hielden zij stand ondanks slavernij, contractarbeid, migratie, plantages en macht van de kerken? En wat is de invloed van deze grensoverschrijdende liefdes vandaag de dag nog op hun nageslacht? Te gast: * Lucia Nankoe is schrijfster en samensteller van het boek Trouwportretten, fotovertellingen uit het Surinaamse verleden (2022) en gastconservator van de gelijknamige tentoonstelling in fotografiemuseum FOAM; * Liesbeth Alleman-Bruijning is jurist en lid van de stichting Surinaamse genealogie. Ze is de dochter van professor Con Bruijning; * Owen Venloo is gepensioneerd ombudsman/coördinator minderhedenbeleid en oud politiek adviseur bij de PvdA. Tegenwoordig is hij bekend als zanger; * Maria Cuartas is voormalig chef van het kabinet van de Amsterdamse burgemeester ten tijde van Job Cohen en Eberhart van der Laan. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Fleur Jurgens Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-103.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Aandacht voor de mentale gezondheid van studenten leek tijdens de coronaperiode groter dan ooit. Toch waren de zorgen over stress en prestatiedruk onder studenten in het hoger onderwijs er al veel eerder. Uit groot internationaal onderzoek uit 2018 bleek al dat het percentage leerlingen dat veel druk ervaart van schoolwerk sinds 2001 was verdubbeld. Ook het RIVM waarschuwde in 2018 al dat de toenemende mentale druk op jongeren en jongvolwassenen kon leiden tot meer burn-out(achtige) klachten. Vorig jaar bleek uit een eerste meting van het Trimbos-instituut dat bijna alle studenten in het hoger onderwijs stress ervaren en ruim de helft (62%) (heel) veel stress ervaart. Hoe problematisch is dit? En valt het tij nog wel te keren in onze prestatiegerichte samenleving? 'Ja', luidde het antwoord van het Trimbos-instituut deze week tijdens de presentatie van haar nieuwste rapport Harder, Better, Faster, Stronger? (https://www.trimbos.nl/aanbod/webwinkel/af2084-harder-better-faster-stronger), over prestatiedruk en stress onder studenten in het hoger onderwijs. Coen Verbraak praat in De Publieke Tribune verder over dit onderzoek met onder meer studenten zelf. Welke impact heeft die toenemende prestatiedruk onder studenten in het hoger onderwijs? Wat kunnen hogescholen en universiteiten hier zelf tegen doen? En hoe kan onze maatschappij helpen bij het verlichten van mentale druk op de generatie van de toekomst? Te gast: * Daphne Pommé is tweedejaars student pedagogiek aan de Fontys Hogeschool in Sittard en weet uit eigen ervaring welke impact stress en prestatiedruk hebben op haar als student. Ze is betrokken bij een studentenwelzijnsproject op haar hogeschool en gaf op woensdag 14 juni 2023 in het bijzijn van minister Dijkgraaf en koningin Máxima een presentatie over de achtergrond van en het leren omgaan met onzekerheid; * Safa Berber (21) is derdejaars student Economie en Rechten aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij is daarnaast bestuurslid bij STIP Studentenplatform en mentor van twee mentees via STIP Studentenplatform. Ook is hij mentor bij de academische pre-bachelor voor inburgeraars aan de Tilburg University. Vijf jaar geleden is hij vanuit Turkije naar Nederland gekomen met zijn ouders; * Jeroen Geurts (45) is sinds 2022 rector magnificus van de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij eerder hoogleraar Translationele Neurowetenschappen was. In 2018 ging hij terug de schoolbanken in voor een studie filosofie. In die tijd schreef hij een Engelstalige brief aan zijn studenten: Letter to my students: or how to become a good scientist (https://www.volkskrant.nl/wetenschap/ga-voor-de-wetenschap-of-stap-eruit~be2c2bc7/). De boodschap: met hard werken en de juiste keuzes maken kom je er wel, en als je iets wil bereiken moet je zorgen dat je vooroploopt. Inmiddels werkt hij aan een vervolg, want terugkijkend vindt hij de brief te streng; * Jolien Dopmeijer (40) is hoofdonderzoeker van het op woensdag 14 juni 2023 verschenen Trimbos-rapport Harder, Better, Faster, Stronger?, waarin niet alleen de oorzaken van prestatiedruk en stress onder studenten op het hbo en wo werden benoemd, maar ook de mogelijke oplossingen. Ze doet al meer dan tien jaar lang onderzoek naar de mentale gezondheid van studenten, eerst binnen het hoger onderwijs, later bij het Trimbos-instituut. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Nina Ramkisoen en Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-102.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Nu we in Nederland steeds ouder worden en nu de ziektebeelden van patiënten alleen maar complexer worden, neemt de druk op de ruim 220.000 verpleegkundigen die ons land telt alleen maar toe. Tegelijkertijd verlaat nog altijd 40 procent van de startende verpleegkundigen weer binnen twee jaar het beroep, en dat terwijl het personeelstekort in met name ziekenhuizen en verpleeghuizen de komende jaren alleen nog maar harder stijgt dan aanvankelijk gedacht. De uitdagingen in de zorg vragen de komende decennia meer dan ooit om verpleegkundige oplossingen, maar hoe zorgen we ervoor dat er niet alleen nu voldoende handen aan het bed komen, maar juist ook in de toekomst? Op verschillende plekken in het land is de rol van de verpleegkundige aan het veranderen. Waar de verpleegkundige voorheen vaak werd gezien als het hulpje van de arts, wordt er op steeds meer plekken geprobeerd om die hiërarchie in de zorg te bevechten en om verpleegkundigen meer zeggenschap te geven over hun werk. Maar hoe werkt dat in de praktijk? In De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met verpleegkundigen over de ontwikkelingen in hun beroepsgroep. Hoe zorgen zij ervoor dat ze gehoord worden? Dat er van hun unieke kennis voldoende gebruik gemaakt wordt? En dat er in het belang van het welzijn van zowel de patiënt als de verpleegkundige niet alleen óver hen wordt beslist, maar ook dóór hen? Te gast: * Susette Lataster werkt al tien jaar als verpleegkundige, eerst in de ouderenzorg in Limburg en sinds 2014 op de afdeling longgeneeskunde van het Groene Hart-ziekenhuis in Gouda. Sinds 2021 is ze als onderzoeker verbonden aan Nurses Know Better, wat een verandercultuur op ziekenhuisafdelingen teweeg wil brengen en dat als kernboodschap heeft: verbeter de zorg, luister naar de verpleegkundige; * Harm van Noort is lange tijd verpleegkundige geweest en sinds 2015 verpleegkundig wetenschapper op de chirurgische oncologie-afdeling van het Radboudumc in Nijmegen, waar hij patiëntenzorg met onderzoek combineert. In zijn onderzoek richt hij zich op verpleegkundige zorg voor optimaal herstel van voedingsinname met behulp van data en technologie; * Anita de Vette is al dertig jaar verbonden aan het Amsterdamse OLVG. Eerst binnen de Inservice A-opleiding, daarna als dialyseverpleegkundige, later nog als verpleegkundige specialist. Daarvoor houdt ze zich veel bezig met hemodialyse-patiënten en de screening voor niertransplantaties. Sinds 2021 zet ze zich als voorzitter van het verpleegkundig stafbestuur in voor meer zeggenschap voor verpleegkundigen; * Hugo Schalkwijk wil als historicus binnen beroepsgroep V&VN de geschiedenis van de verpleging beter in beeld brengen. Voor het online museum FNI, dook hij in de verhalen van de pioniers in de aidsverpleging in Nederland in de jaren '80 en '90. Momenteel doet hij promotieonderzoek naar de verpleegkundige beroepsontwikkeling (en de veranderende beeldvorming) in de afgelopen vijftig jaar. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-101.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Naaien, wassen, strijken en schoonmaken. Zes dagen per week. Onder streng toezicht en bedreiging van de nonnen. Het overkwam zo'n vijftienduizend meisjes in Nederland tussen 1860 en 1978. Zij zaten opgesloten in de rooms-katholieke kloosters van De Goede Herder, een soort jeugdzorg avant la lettre. De meisjes werden er heengebracht op last van de kinderbescherming door een moeilijke thuissituatie: na seksueel misbruik, de dood van een ouder, zwangerschap, verwaarlozing of geweld. Ze leefden in deze zogenoemde 'liefdesgestichten' met hoge muren eromheen, afgesloten van de buitenwereld. Ze mochten niet met elkaar praten, hadden geen achternaam of bezit, kregen geen onderwijs of loon en werden voor minder dan weinig opgesloten in het strafhok. In deze honderdste uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met drie vrouwen, die zelf zo'n klooster van De Goede Herder hebben doorstaan en ooggetuige zijn geweest van deze zwarte bladzij uit de Nederlandse geschiedenis. Hoe kijken zij terug op hun 'gestolen kindertijd'? En welke invloed heeft de dwangarbeid van toen op de rest van hun leven gehad? Te gast: * Roos te Riet (1951) zat van 1962 tot 1967 opgesloten op landgoed Larenstein in Velp, waar een van de vijf 'liefdesgestichten' van de Zusters van de Goede Herder was gevestigd. Maar de liefde was er ver te zoeken. Ze kreeg er vanaf haar elfde een spartaanse opvoeding; * Lies Vissers (1953) zat opgesloten bij de Zusters van de Goede Herder in Almelo van 1966 tot 1969. 'Het was werken, bidden, slapen,' zegt ze over Huize Alexandra, dat bekend stond als het Siberië van de Goede Herder; * Joke de Smit (1946) was dertien jaar toen ze naar de Zusters van de Goede Herder in Bloemendaal werd gestuurd. Na twee weglooppogingen belandde ze in het strengere klooster van Zoeterwoude, waar 'tehuis voor gevallen meisjes' op de muur stond geschreven. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Fleur Jurgens Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-100.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Er gaat niets boven Groningen. Of toch wel? Begin dit jaar concludeerde de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar 60 jaar gaswinning in Groningen dat de belangen van de Groningers structureel zijn genegeerd. In die zin is het meer dan een halve eeuw de gaswinning geweest die boven de Groningers ging. Jarenlang werd de ernst van de problemen in Groningen structureel onderschat, waren de gaswinsten dominant bij de besluitvorming en werd de leveringszekerheid van gas decennialang gebruikt als rookgordijn. Ondanks het besluit om de gaswinning volledig te beëindigen, was eind vorig jaar nog maar een derde van de kwart miljoen binnengekomen schades afgehandeld. Ondertussen heeft de lange nasleep bij duizenden gedupeerden tot stress en ernstige gezondheidsklachten geleid. Hoe werken de gasbevingen nog altijd door in de levens van veel Groningers? In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak vanuit het hart van Groningen met Groningers over de impact en de nasleep van 60 jaar gaswinning. Hoe hebben de gasbevingen en het stroperige proces van schadeafhandeling hun levens beïnvloed? Wat betekent het als je niet kan rekenen op de veiligheid van je eigen thuis? Hoe voelt het om jarenlang niet erkend te worden in leed wat is aangedaan? Hoe fors is de vertrouwensbreuk van Groningers in hun overheid geworden? En hoe zien de jongere generaties hun toekomst in Groningen? Te gast: * Roald van Elswijk woonde 28 jaar in de provincie Groningen, waarvan 13 jaar in Appingedam. Met zijn huis, een eeuwenoud rijksmonument, kwam hij vanaf 2015 in de problemen door de gasbevingen. Jarenlange procedures en juridisch getouwtrek zouden volgen. Toen Roald ziek werd en niet langer meer kon werken zag hij voor zichzelf geen toekomst meer in Groningen. Een jaar geleden is hij verhuisd naar Gouda; * Joyce Mollema is teamleider onderbouw HAVO/VWO op het Eemsdeltacollege in het Groningse Appingedam, waar veel leerlingen en personeel te maken hebben met de gevolgen van de gaswinning. Ze maakt zich zorgen over het geestelijk welzijn van jongeren. Zelf moest Joyce met haar man en dochter tijdelijk haar huis verlaten voor een versterkingsoperatie, nadat ze te horen kregen dat hun woning niet veilig was; * Klaasje Pen woonde twintig jaar lang met haar man en kinderen in het Groningse dorp Overschild. Totdat werd besloten dat hun huis gesloopt moest worden omdat het er niet meer veilig genoeg was. In de HUMAN-documentaire Bodem in Beweging (https://www.2doc.nl/documentaires/2023/03/bodem-in-beweging.html) zien we hoe Klaasje en haar man afscheid nemen van hun oude huis. Samen met dorpsgenoten maakte Klaasje met de lokale toneelvereniging het theaterstuk Overschild 2.0, over wat de dorpelingen de afgelopen jaren meemaakten. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Nina Ramkisoen Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-99.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Elk jaar verliezen meer dan 3000 mensen in Nederland een arm of een been. En of het nu volgt op een ziekte, een infectie of een ongeluk, een amputatie van een deel van het lichaam is in de meeste gevallen een traumatische ervaring. Het verwerken van het verlies kan lichamelijk en geestelijk een zware belasting zijn, en getroffenen kunnen te maken krijgen met een soms jarenlang rouwproces. Toch zijn er ook mensen die het verlies van een ledemaat juist als een bevrijding ervaren. Eindelijk verlost van dat deel van het lichaam dat al die tijd pijn deed, of dat al jaren niet meewerkte met de rest. Maar ook dan volgt de vraag: hoe neem je afscheid? En hoe leef je verder? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met mensen die verder moesten leven met een arm of been minder. Hoe lang kan de weg zijn naar het accepteren van een amputatie? Hoe ga je om met fantoompijn? En hoe richt je je leven in met een prothese? Te gast: * Marian Goutziers (64) liet haar been amputeren na 32 jaar pijn en operaties. Haar been was op. Nu heeft ze tot haar grote vreugde een bovenbeenprothese, waarmee ze weer kan dansen; * Karel Verlangen (63) was jarenlang boekhouder van beroep, maar is nu al tijden zonder baan. Hij is ervaringsdeskundige voor Kortermaarkrachtig, de landelijke vereniging voor mensen met een amputatie of aangeboren reductie van een ledemaat; * Angelina Windsant (45) is moeder van drie kinderen en werkt voor LOTUS, als trainer en beroepsmatig slachtoffer voor eerstehulpverleners en defensiepersoneel. Ze liet na 26 jaar ondraaglijke pijn haar been amputeren in het jaar 2016. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Fleur Jurgens Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze uitzending vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-98.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Waar anderen al gauw een stap terug doen, stappen zij juist als eerste naar voren – en niet zelden met gevaar voor eigen leven: eerstehulpverleners. Dagelijks krijgen ambulancemedewerkers, brandweerpersoneel en politieagenten te maken met gebeurtenissen die niet alleen grote impact hebben op de levens van slachtoffers en patiënten, maar ook potentieel traumatisch zijn voor henzelf. Daarnaast krijgen veel hulpverleners nog altijd te maken met geweld tijdens hun werk. En hoewel het gesprek over het indammen van dat probleem niets nieuws is, lijken alle pogingen van de laatste jaren – van publiekscampagnes tot strengere straffen – alles behalve succesvol, met alle gevolgen voor de gezondheid van onze hulpverleners van dien. Verwachten we niet te veel van hen? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met hulpverleners binnen de politie, de ambulancezorg en de brandweer over dat ene moment waarop alles veranderde, over die ene melding die hen altijd is bijgebleven. Waarom doen ze eigenlijk wat ze doen? Wat maakt dat ze bereid zijn hun eigen gezondheid op te offeren voor de gezondheid van anderen? En hoe goed zorgen wij als maatschappij eigenlijk voor onze hulpverleners? Te gast: * Angelique Starreveld werkte in de jaren '90 bij de Amsterdamse politie en was als een van de eerste agenten ter plekke bij de Bijlmerramp. Ze was in die jaren nauw betrokken bij talloze dodelijke ongelukken, achtervolgingen en geweldsincidenten, tot het niet meer ging. Pas jaren later werd bij haar posttraumatische stressstoornis (PTSS) geconstateerd. In 2021 presenteerde ze haar boek Als de sirenes blijven loeien (https://www.walburgpers.nl/nl/book/9789462496415/als-de-sirenes-blijven-loeien); met haar verhaal én de verhalen van andere agenten met PTSS; * Daniëlle Scheer werkt al jarenlang als ambulancechauffeur in Flevoland en Gooi en Vechtstreek en vindt haar vak nog altijd het mooiste vak dat er is. Hoewel ze regelmatig heftige situaties tegenkomt in haar werk, dacht ze daar jarenlang goed mee om te kunnen gaan. Totdat twee incidenten zo onder haar huid gaan kruipen dat ze haar ‘knakmoment’ heeft en thuis komt te zitten met PTSS. Sinds eind vorig jaar is ze na intensieve traumabehandeling weer werkzaam op de ambulance; * Martine Nota was jarenlang politieagent en werkte, net als bijna haar hele familie, al van jongs af aan bij de vrijwillige brandweer van Kennemerland. Enkele jaren geleden werden de heftige ervaringen tijdens het brandweerwerk haar te veel. Ze kwam overspannen thuis te zitten en werd met PTSS gediagnosticeerd, waarvoor ze nog altijd in behandeling is. Sinds vorig jaar helpt haar hulphond Onyx haar haar sociale leven weer op te pakken. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-97.html). ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Een nieuwe vluchtelingencrisis dreigt in Nederland. Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw zijn er een kleine 300 duizend vluchtelingen in Nederland komen wonen. Hoe vergaat het deze nieuwe Nederlanders eigenlijk? Hoe heeft Nederland hen veranderd en andersom? Welke rol speelt oorlog en onderdrukking in het vaderland nu nog in hun leven? Is hun waardenpatroon veranderd? Wie of wat missen zij het meest? Wat doet het met je identiteit als je je land verlaat om er misschien wel nooit meer terug te keren? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Floortje Smit met Nederlanders met een vluchtelingenachtergrond over vrijheid, geworteld zijn en de soms zo ongemakkelijke spreidstand daartussen. Te gast: * Abdelilah Al-Hamoud (27) ontvluchtte zijn thuisland Syrië toen hij 18 jaar was, vanwege oorlog, dreiging en toenemende intimidatie van het regime, omdat hij als jonge opstandeling de woorden 'vrijheid' 'gelijkheid' en 'gerechtigheid' op muren in Aleppo had gekalkt; * Sahar Abdelrahim (51) vluchtte in 1997 met man en baby voor het regime in Soedan. Ze werkt al jaren in de ICT als consultant en coach en leidt vanuit Nederland een Soedanese burgerbeweging; * Samir Maglajlic (56) ontvluchtte in 1995 met zijn zwangere vrouw de oorlog in Bosnië. Via mensensmokkelaars kwam hij in Nederland terecht. Hij werkt als onderwijsassistent en pedagogisch medewerker op een basisschool en schreef boeken over zijn ervaringen als vluchteling in Nederland; * en Niloufar Rahim (35) vluchtte in 1997 op tienjarige leeftijd met haar ouders vanuit Afghanistan naar Nederland. Inmiddels is ze huisarts in Arnhem en bestuurslid van Stichting Keihan, een Nederlands-Afghaanse diaspora-organisatie die zich inzet voor verbetering van het hoger onderwijs en gezondheidszorg in Afghanistan. --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Fleur Jurgens Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-96.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Weinig woordparen zijn zo bepalend geweest voor ons denken over de Tweede Wereldoorlog als 'goed' en 'fout.' Hoewel de verhalen van oorlogsslachtoffers en verzetshelden nog ieder jaar opnieuw worden verteld, lijkt er bijna tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog steeds een taboe te liggen op de verhalen van de mensen die aan de verkeerde kant stonden. Nazaten van 'foute' Nederlanders gaan vaak nog steeds gebukt onder het verleden en onder de keuzes die hun ouders of grootouders destijds maakten, zonder dat ze daar zelf ook maar iets aan konden doen. Hoe zwaar kan de last van de verkeerde keuzes van je ouders zijn? Hoe lang dreunt het jarenlange stilzwijgen, schaamte en buitensluiten na in de levens van kinderen en kleinkinderen? Valt er in het reine te komen met de onbesproken zwarte bladzijden uit je familiegeschiedenis? En hoe verstrikt zitten we acht decennia later nog altijd in een wereld van goed en fout? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak aan de vooravond van de jaarlijkse Nationale Herdenking met kinderen en kleinkinderen van ouders en grootouders die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de verkeerde kant stonden. Te gast: * Monika Diederichs (1945) werd vlak na de oorlog geboren in Duitsland en groeide op in Nederland. In haar jeugd kwam ze erachter dat ze eigenlijk was geboren uit een liefdesrelatie tussen haar Nederlandse moeder en een Duitse militair. In haar boek Herinneringen van een 'Moffenkind' (https://uitgeverijaspekt.nl/boek/herinneringen-van-een-moffenkind-3/) uit 2020 vertelt ze hoe zij en haar moeder te maken kregen met afwijzing en uitsluiting van moeders en kinderen geboren uit een Duitse verbintenis gedurende de oorlogsjaren; * De opa van Lenie Degen (1951) was van 1935 tot en met 1945 actief lid van de NSB. Hij hield zich bezig met NSB-propaganda, bekleedde verschillende hoge bestuursfuncties binnen de beweging, kwam in 1939 als lijsttrekker van de NSB in de Amsterdamse gemeenteraad en werd tijdens de oorlog namens de NSB burgemeester in de Drentse gemeente Sleen. Over de zoektocht naar haar familiegeschiedenis schreef Lenie in 2018 het boek Versteende stilte: Een beladen familiekroniek (https://uitgeverijaspekt.nl/boek/versteende-stilte-2/?utm_campaign=search&utm_source=zoekresultaten&utm_info=page-0); * De vader van Leon Goesman (1955, pseudoniem) was lid van zowel de NSB als de SS. Pas enkele jaren geleden, na het overlijden van zijn vader, kreeg Leon toegang tot de archiefstukken over zijn vaders oorlogsverleden – en daarmee tot een confronterende familiegeschiedenis waar tot dan toe nooit over gesproken was. Zijn persoonlijke zoektocht tekende hij in 2022 op in de roman Het nadeel van de twijfel (https://www.bravenewbooks.nl/site/?r=userwebsite/index&id=leongoesman/bookdetails/282162). --- Presentatie: Coen Verbraak Redactie: Sjoerd Alders Eindredactie: Bram Vollaers ℹ️ Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-95.html) ✉️ Reageren op deze aflevering? Mail de redactie op [email protected]

Je geliefde, je maatje, je klankbord, je huisgenoot en de moeder of vader van je kinderen: je raakt het in één klap allemaal kwijt als je partner overlijdt. Hoe rauw is de rouw om een geliefde? Verandert het gemis door de tijd heen van kleur? Hoe ga je om met tegenstrijdige gevoelens van gemis en verlangen? Hoe pak je de draad van het leven weer op? En komt er na verloop van tijd weer ruimte voor aanraking en nieuwe liefde? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak daarover met weduwen en weduwnaars die hun geliefde in de bloei van het leven verloren. * Esther Cohen was 44 toen ze haar man Peter plotseling verloor door een aandoening aan zijn hartspier. Ze bleef achter met drie dochters van negen, veertien en zeventien. Inmiddels is dat zo'n achttien jaar geleden en heeft ze een nieuwe partner. Over het gemis en verlangen na de dood van haar man schreef ze Huidhonger (https://www.singeluitgeverijen.nl/auteur/esther-cohen/) en Rouwlust (https://www.rouwlust.com/); * Klaas ten Holt blijft samen met zijn vrouw Bibian liedjes schrijven nadat ze te horen krijgen dat ze ongeneeslijk ziek is. In 2012 sterft ze thuis, in het bijzijn van Klaas (toen 52) en de kinderen van zeven, elf en twaalf. Over het eerste jaar zonder zijn vrouw schrijft hij De complete weduwnaar (https://uitgeverijpodium.nl/product/7826/). Twee jaar later krijgt hij weer een vriendin, met wie hij nog altijd samen is; * Marieke van Lierop en haar verloofde S. hebben in 2017 nog drie weken te gaan tot hun bruiloft, als hij plotseling overlijdt. Het leven is hem te veel geworden. 'We gingen van trouwen naar rouwen'. Marieke is dan 25 en zoekt naar manieren om te rouwen, terwijl haar generatiegenoten bezig zijn met alles behalve de dood. Hoe ze dat doet is te zien in de documentaire Huisje, Boompje... Weduwe (https://www.2doc.nl/documentaires/2021/12/huisje-boompje-weduwe.html). Sinds een aantal jaar heeft ze weer een vriend. Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-94.html).

Hoewel kinderen volgens de wet maximaal twee ouders kunnen hebben, bestaan er in de praktijk al lang allerlei gezinsvormen waarin kinderen opgroeien met méér dan twee ouders. Denk bijvoorbeeld aan lesbische of homoseksuele stellen die kiezen voor co-ouderschap met een derde ouder, of met een ander stel. Ouders en belangenorganisaties pleiten al jaren voor gelijkwaardig ouderschap in meeroudergezinnen; zonder juridisch ouderschap hebben derde of vierde ouders nu als ouder geen rechten, zijn ze officieel geen familie van hun kind en kunnen ze er op belangrijke momenten niet goed voor hun kind zijn. Zelfs de speciale Staatscommissie Herijking Ouderschap adviseerde het kabinet al in 2016 om de wet aan te passen, zodat kinderen onder bepaalde voorwaarden wettelijk drie of vier ouders kunnen hebben. Hoe kan het dat er na al die jaren zo weinig is veranderd? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met ouders uit meeroudergezinnen. Over hoe zij ouderschap vormgeven met meer dan twee ouders, in een wereld die hun gezinnen nog altijd niet erkent. Welke voordelen heeft opvoeden met drie of meer ouders? Tegen welke obstakels lopen meeroudergezinnen aan? Wat doet het met je als je op papier geen ouder bent van je kind? En wat is nu eigenlijk écht in het belang van het kind? Te gast: * Sara Coster is kinderwenscoach, bestuurslid bij stichting Meer dan Gewenst (http://www.meerdangewenst.nl/) en schrijver van het boek De wens en de vaders (https://www.saracoster.nl/?page_id=82). Samen met een stel van twee mannen heeft ze twee kinderen; * Eke Krijnen is docent taalwetenschap en schrijver. Haar boek Een echte ouder, over queer ouderschap, verschijnt begin 2024 bij uitgeverij Atlas Contact. Samen met haar vrouw en een goede vriend heeft ze twee kinderen; * Geer Oskam is Hoofd Fondsenwerving en Communicatie bij het Prins Bernhard Cultuurfonds (http://www.cultuurfonds.nl/). Voor de Volkskrant schreef hij een serie artikelen (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/jij-zat-al-vijftien-jaar-in-mijn-hoofd-en-hart-je-was-eigenlijk-al-mijn-kindje~b5c99e20/) over meerouderschap. Samen met zijn man, zijn beste vriendin en haar vrouw heeft hij drie kinderen. Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-93.html).

Ze vormen van oudsher de motor van de economie en worden ook wel gezien als de ruggengraat van de samenleving: familiebedrijven. Volgens het CBS telde Nederland er in 2020 maar liefst 285.000, waarvan de meesten volledig in handen waren van één familie. Familiebedrijven onderscheiden zich vaak door hun focus op de lange termijn, vaak trouwe schare werknemers en sterke verbinding met de regio. Toch gaat het runnen of opvolgen van een familiebedrijf lang niet altijd over rozen, en wordt met name de wisseling van generaties gezien als de achilleshiel van het familiebedrijf. Slechts een derde van de ondernemingen overleeft de opvolging van de grondlegger door zijn kinderen, en minder dan vijf procent blijft overeind met de komst van de derde generatie. In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt gastpresentator Floortje Smit met opvolgers van familiebedrijven die uit eigen ervaring weten hoe mooi – en minder mooi – het kan zijn om in de voetsporen van de vorige generatie te treden. Hoe is het om als opvolger op te groeien? Hoe ga je om met de verwachtingen van voorgaande generaties? Hoeveel ruimte is er voor eigen keuzes? En wat als je je lotsbestemming eigenlijk toch niet ziet zitten? Te gast: * Jan Tichelaar (1962) was de twaalfde generatie Tichelaar bij aardewerkbedrijf Koninklijke Tichelaar B.V. uit Makkum, ook wel het oudste familiebedrijf van Nederland; * Marlies van Wijhe (1965) is de vierde generatie en ceo van verfproducent Koninklijke Van Wijhe Verf B.V. uit Zwolle, dat al bestaat sinds 1916; * en Mark Venner (1996) is de tiende generatie boer op het boerenbedrijf van de familie Venner in het Limburgse Baexem, waar de familie al sinds 1756 zit. Meer over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-92.html).

Er zijn naar schatting van het CBS nog altijd zo'n 32 duizend daklozen in Nederland. Gelukkig lukt het sommigen van hen om na verloop van tijd het zwervende bestaan toch weer achter zich te laten. Maar dan? Hoe bouw je je leven op nadat je alles kwijtraakte, waarvan het verlies van rust en veiligheid misschien nog wel het zwaarste aantikt? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met ex-daklozen over hoe het is om je waardigheid weer terug te krijgen. Wat is daarvoor nodig, behalve een dak boven je hoofd? Wat is het moment geweest, de succesfactor of de goddelijke ingreep, waardoor zij de draad weer oppakten? Een gesprek over de grenzen van de menselijke waardigheid in al zijn facetten. Te gast: * Willem Lubbersen, ex-dakloze, UNIFIL-veteraan. Hij is tegenwoordig voorzitter van de cliëntenraad van het Leger des Heils; * Wim Eickholt, oud-docent, was een jaar lang dakloos in Utrecht. Hij ontworstelde zich aan zijn drankverslaving en kreeg dankzij de inspanning van zijn netwerk een huis. Hij schreef twee boeken over zijn ervaringen; * en Frank Engelbertink, oud-manager in de transport. Sinds hij zelf een tijd buiten sliep is hij een bevlogen dakloosheidsbestrijder. Als ervaringsdeskundige is hij werkzaam bij het Leger des Heils en ambassadeur voor Housing First Nederland. Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-91.html).

Hoewel we weten dat pesten diepe krassen in de ziel kerft, is het toch nog altijd een hardnekkig maatschappelijk probleem. Van gemene opmerkingen en buitensluiten, tot uitlachen, opwachten of in elkaar slaan. Op school, maar ook in de buurt of op de werkvloer vindt zulk grensoverschrijdend gedrag plaats. Als je gepest wordt, ben je al gauw geneigd om te denken dat het aan jou ligt. Maar pesten is een stelselmatige vorm van agressie die zich in groepsverband voordoet, waarbij de macht ongelijk verdeeld is. In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met drie gasten die in het verleden zelf gepest zijn of gepest hebben. Hoe kijken zij terug op die tijd? Hoe heeft het pesten hun verdere levens beïnvloed? En heeft het hen veranderd als persoon? * Hans Gelissen werd tien jaar lang dagelijks gepest, wat al begon op de basisschool. In de hoop het pesten te stoppen, begon hij op zijn 16e zelf te pesten. Zijn eigen zoon en dochter werden ook gepest. Om de pijn te verdoven, raakte zijn zoon verslaafd aan drank en drugs. Zo kwam zijn leven op zijn 25e ten einde; * Alice Fokkelman is schrijver en personeelstrainer. Haar hele lagereschooltijd werd ze gepest door een oudere schoolgenoot. Net als in haar thriller Ik ken je nog komt de pestkop uit haar verleden weer bij haar in de buurt wonen. De pester van Alice las haar boek en reageerde; * Stijn Raijmakers stotterde hevig vanaf het moment dat hij kon praten. In de laatste jaren van de basisschool werd hij elke dag gepest, uitgelachen en geslagen. In 2021 raakt hij zo diep in de put dat hij zijn polsen doorsnijdt. In zijn boek Alleen rust kan je redden beschrijft hij hoe hij na zijn worstelingen zijn zelfvertrouwen terugvindt. Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-90.html).

Het tbs-systeem in Nederland staat onder grote druk. Terwijl rechters steeds vaker tbs met dwangverpleging opleggen (https://www.flipsnack.com/narua/tbs-nederland-cijfers-2021-flipbook/full-view.html) hebben tbs-klinieken in Nederland al jaren te maken met te weinig plek en een groot tekort aan gekwalificeerd personeel. Tegelijkertijd lijkt het beeld van tbs bij het grote publiek vooral gevormd te worden door de schokkende incidenten zowel binnen als buiten de kliniek die geregeld de media halen, wat het voor ex-tbs'ers extra lastig maakt om na hun tijd in tbs hun draai in de samenleving weer te vinden. Toch blijkt uit de cijfers (https://www.tbsnederland.nl/media/5478/2019-DEF-infographic-tbs-april-2019.pdf) wel degelijk dat tbs onze samenleving veiliger maakt. Waar ongeveer de helft van de ex-gedetineerden in Nederland binnen twee jaar na het uitzitten van hun gevangenisstraf recidiveert, gaat dat bij ex-tbs'ers om 'slechts' twintig procent. Kortom: de samenleving heeft tbs nodig, maar andersom heeft het systeem ook de samenleving nodig. In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met mensen die het tbs-systeem in Nederland van binnenuit kennen. Over hoe goed – en minder goed – het systeem eigenlijk werkt, over het beeld dat de samenleving heeft van tbs (en andersom) en over hoe moeilijk het kan zijn voor ex-cliënten om die drie letters ook na hun periode in de kliniek achter zich te laten. Te gast: * Geert (1960) kreeg in 2001 door de rechter tbs met dwangverpleging opgelegd wegens afpersing. In 2022 werd deze maatregel voorwaardelijk beëindigd. Deze maand krijgt hij te horen of zijn voorwaardelijk verlof met nog een jaar wordt verlengd; * Abdel Ytsma (1966) is medeoprichter en partner van Bureau TBS Advocaten (https://www.bureautbs.nl/#advocaten) en vertegenwoordigt als expert op het gebied van tbs en strafrecht tientallen tbs-gestelden, waaronder Geert. Hij is daarnaast medeoprichter en lid van de Vereniging van TBS-advocaten; * Inge Schilperoord (1973) is schrijver en werkt als forensisch psycholoog bij o.a. het Pieter Baan Centrum. Haar debuut Muidhond (https://uitgeverijpodium.nl/product/7882/) werd in meerdere talen vertaald en in 2019 verfilmd. Vorig jaar verscheen haar tweede roman Het licht in de stad (https://uitgeverijpodium.nl/product/8501/) en schreef ze mee aan de essaybundel Op de sofa (https://dasmag.nl/product/maurits-de-bruijn-op-de-sofa/). Voor Psychologie Magazine (https://www.psychologiemagazine.nl/redacteur/inge-schilperoord/) schrijft ze maandelijks een column; * Lilian Kuipers (1986) is forensisch psychiater in tbs-kliniek Inforsa (https://inforsa.nl/over-inforsa/) (Amsterdam) en plaatsvervangend opleider bij het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP (https://www.nifp.nl/onze-organisatie)). Daarnaast schrijft ze op regelmatige basis columns voor Medisch Contact (https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/bloggers-columnisten/bloggercolumnist/lilian-kuipers). Meer over de aflevering en de gasten vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-89.html).

De jeugdzorg – en in het bijzonder de jeugdbescherming – ligt terecht onder het vergrootglas. Jeugdbeschermers begeleiden namelijk de kwetsbaarste kinderen van wie hun veilige ontwikkeling zodanig in het geding is, dat de overheid moet ingrijpen. Maar hoe gaat dat eigenlijk in praktijk? Voor welke dilemma's staan jeugdzorgmedewerkers bij bijvoorbeeld het uit huis plaatsen van kinderen? Welke afwegingen maken zij als een situatie thuis onwenselijk is, maar nog niet onveilig genoeg? En heb je als goedwillende jeugdzorgmedewerker eigenlijk wel een keuze, in een door wachtlijsten vastgelopen systeem? In deze aflevering van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met jeugdbeschermers en professionals uit de gedwongen jeugdhulp. Welke systeempijn ervaren zíj? Hoe gaan ze om met alle maatschappelijke kritiek? En kunnen ze nog trots zijn op hun taak: het beschermen van kinderen? Te gast: * Cora Bakker (47) werkt al ruim twintig jaar als gedragswetenschapper bij Jeugdbescherming West (https://jeugdbeschermingwest.nl/). Ze is sinds 2018 voorzitter van gedragswetenschappers binnen de Jeugdbescherming en leidt daar ook het project Zo thuis mogelijk opgroeien (https://www.jeugdbescherming.nl/zo-thuis-mogelijk-opgroeien/); * Patricia Bakker-Leenders (39) werkt als gedragsdeskundige bij de William Schrikker Groep (https://www.williamschrikker.nl/) in de regio Zuid-Holland, een stichting die hulp en ondersteuning biedt aan kinderen met een (verstandelijke) beperking of chronische ziekte en kinderen van ouders met een beperking; * Luwineke Odolphy (54) werkt al 27 jaar in de regio Arnhem als gezinsvoogd voor Jeugdbescherming Gelderland (https://www.jbgld.nl/). Ze studeerde voorlichtingskunde en maatschappelijk werk en doet naast haar werk een opleiding tot systemisch begeleider; * Freerk Lap (45) is sinds drie jaar gezinsvoogd binnen de Jeugdbescherming Gelderland (https://www.jbgld.nl/) in de regio Harderwijk en is bijna afgestudeerd in de pedagogiek. Hij werkte jarenlang als beroepsmilitair en heeft naast zijn huidige werk in de jeugdzorg een onderneming in jongerenwerk. Meer info over deze aflevering vind je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-88.html#). #PubliekeTribune

In ons land weten zo'n 60 duizend mensen dat ze minstens één Joodse grootouder hebben en kent de Joodse gemeenschap niet meer dan 10 duizend leden, minder dan 1 promille van de Nederlandse bevolking. Tegelijkertijd steeg in datzelfde land in 2021 het aantal antisemitische incidenten met 36 procent ten opzichte van 2020, is het aantal online antisemitische uitlatingen de afgelopen jaren explosief gestegen en is er sinds twee jaar een Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-justitie-en-veiligheid/organisatie/organogram/nationaal-coordinator-antisemitismebestrijding-ncab) die de Nederlandse regering gevraagd en ongevraagd advies geeft over de aanpak van antisemitisme: discriminatie, bedreiging of intimidatie van de Joodse gemeenschap. In deze uitzending van De Publieke Tribune spreekt Coen Verbraak met verschillende generaties Joodse Nederlanders over hoe het is om Joods te zijn in een land waar het antisemitisme nog altijd springlevend is en de kennis over de geschiedenis van de Joodse gemeenschap onder jongeren juist lijkt af te nemen. Wat voor impact hebben dit soort maatschappelijke ontwikkelingen op Joodse Nederlanders zelf? Te gast: * Tamar Efrati (1997) is Marokkaans-Joods en studeert en woont in Amsterdam. Ze woonde een aantal jaar in Israël, waar veel van haar familie woont, en diende daarvan twee jaar vrijwillig in het Israëlische leger als sociaal werker voor gewonde soldaten. Tussen 2021 en 2022 was ze voorzitter van de Joodse jongerenorganisatie CIJO (https://protect-de.mimecast.com/s/GDw2Cr2jq9C8O13zF4mGW6?domain=cidi.nl); * Jaïr Stranders (1978) is theatermaker en filsoof, woontachtig in Amsterdam. Is sinds 2010 mede-initiatiefnemer en artistiek leider van de landelijke 4 mei-manifestatie Theater Na de Dam (https://protect-de.mimecast.com/s/bTZTCvQnxZI7Z20PFA6q_9?domain=theaternadedam.nl) en daarnaast voorzitter van het Comité Herdenking Februaristaking 1941 (https://protect-de.mimecast.com/s/Xte2Cw0oyrSGnAZ4F1gBnA?domain=februaristaking.nl). Zelf is hij liberaal-joods, maar niet gelovig; * Hadassa Hirschfeld (1951) werd na de oorlog geboren in een Joods gezin in Utrecht dat de oorlog had overleefd. Ze studeerde geschiedenis en studeerde af op het onderwerp Holocaust-ontkenning en was jarenlang betrokken bij het in kaart brengen van antisemitische incidenten in Nederland; * Mattie Tugendhaft (1937) groeide op in een Joods gezin in Maastricht en moest toen hij vijf jaar oud was al onderduiken, uiteindelijk op wel tien verschillende plekken. Hij is al zestig jaar getrouwd met Myrna, die als kind werd afgevoerd naar Bergen-Belsen. In 2021 waren zij beiden mede-eiser in een kort geding tegen FvD-voorman Thierry Baudet, wegens antisemitische tweets. Meer info over de gasten en de opzet van de aflevering vind (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-87.html#) je hier.

Een aardbeving in Turkije en Syrië, de oorlog in Oekraïne, uitgestelde migratie na corona, een krappe arbeidsmarkt en een gebrekkige asielopvang voeren de druk bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) alsmaar op. Het aantal eerste asielverzoeken lag het afgelopen jaar op 35 duizend, het grootste aantal sinds 2015, terwijl er inmiddels een tekort van 40 duizend opvangplekken dreigt en de wachttijd voor een eerste gehoor is opgelopen tot gemiddeld drie maanden... Hoe houden IND-medewerkers in deze tijden van asielcrisis het hoofd koel? Coen Verbraak gaat in deze aflevering van De Publieke Tribune in gesprek met IND-medewerkers over de dilemma's waar zij voor komen te staan bij de beoordeling van asielaanvragen. Hoe is het om zulke hondsmoeilijke keuzes te maken in een ethisch, politiek en juridisch mijnenveld? In een wereld die bij voorbaat ongelijk en onrechtvaardig is? Hoe oordeel je over gedropte kinderen, over 'onbewijsbare' zaken als levensovertuiging of seksuele geaardheid? Het werk van IND'ers is vaak grijs gebied, terwijl ze een zwart-wit beslissing moeten nemen: een salomonsoordeel over het leven van een ander. Waar ligt de grens tussen mens en dossier? Te gast: * Sietske Doske – manager Asiel en Bescherming bij de IND en verantwoordelijk voor de locatie Schiphol. Begon als hoor- en beslismedewerker in Den Bosch, waar ze vooral met minderjarige vreemdelingen werkte; * Alvin Hasken – als manager en directielid Asiel en Bescherming is hij verantwoordelijk voor het aansturen van het IND-personeel in het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel, waar hij zich vooral afgelopen zomer geconfronteerd zag met het uit zijn voegen barstende asielsysteem; * Peter van Lent –al bijna dertig jaar hoor- en beslismedewerker voor de IND in Den Bosch. Hij nam tot vorig jaar als acteur en zanger deel aan het veelbesproken theaterstuk Salomonsoordeel (https://www.tgilay-salomonsoordeel.nl/) van Ilay den Boer over de Nederlandse asielprocedure; * Marloes Rotensen – werkt al meer dan tien jaar als senior hoor- en beslismedewerker voor de IND in Ter Apel. Meer info over de gasten en de opzet van de aflevering van je hier (https://www.human.nl/de-publieke-tribune/luister/overzicht/2023/aflevering-86.html#). #PubliekeTribune

Vrienden zijn voor het leven, denken we vaak. Maar ook goede, hechte vriendschappen komen soms tot een eind. Velen van ons maken weleens mee dat een vriendschap wordt verbroken, en toch praten we er weinig over. Meestal verwateren vriendschappen, maar soms komt het tot een nadrukkelijke breuk. Dat laat z'n sporen na: het gemis is groot en je kan je diep gekwetst voelen, je ervoor schamen, of je er schuldig over voelen. Wat maakt dat een vriendschap wordt verbroken en hoe gaan we om met vriendschapsverdriet? Presentator Coen Verbraak spreekt daarover met drie gasten: * Henk Bakboord raakte een goede vriend kwijt, die tijdens de pandemie verstrikt raakte in complotdenken en niet meer te bereiken was. * Uus Knops is psychiater en rouwdeskundige. Zij schreef met Joris Hessels het boek Een klein afscheid, over afscheid nemen bij leven, zoals met een verbroken vriendschap. Zelf maakte zij ook een heftige vriendschapsbreuk mee, toen een studiegenoot waar ze lief en leed mee deelde afstand van haar nam. * Beate Volker is socioloog en doet al jaren onderzoek naar vriendschap, die zij ziet als het sociale weefsel in de samenleving. De vriendschappen die zij zelf verloren heeft kwamen niet abrupt tot einde, maar verwaterden.