De Groene Amsterdammer Podcast

Er zijn steeds meer ambitieuze start-ups die de gevolgen van klimaatverandering en de opwarming van de aarde proberen terug te draaien: geo-engineering. Al noemen ze het zelf liever niet zo. Zo probeert Arctic Reflection het smelten van het Noordpoolijs tegen te gaan en wil Stardust Solutions zonlicht blokkeren door deeltjes in de lucht vrij te laten. Zullen deze initiatieven daadwerkelijk een positieve impact hebben op het mondiale klimaatprobleem, of werken ze averechts? Ecoloog Bart Crezee schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over geo-engineering, het effect van het planten van bomen op klimaatverandering en een koolstofbom die klaarligt in Congo. Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

China wil zich niet mengen in de oorlog die de VS en Israël zijn begonnen tegen Iran. Heeft het Chinese bewind er baat bij de chaos op zijn beloop te laten? We bespreken het met Groene-columnist en oud-China-correspondent Garrie van Pinxteren. In Historische Woorden klinkt, vanuit de VN in New York, de Ghanese president John Dramani Mahama die zijn motie in stemming brengt om de trans-Atlantische slavenhandel als ‘ergste misdaad tegen de menselijkheid’ te bestempelen. Met correspondent Cosette Molijn bespreken we de situatie in Libanon, dat na aanvallen van Hezbollah op Israël in een nieuwe ronde van oorlog is getrokken. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat is de titel van het nieuwste boek van Groene-redacteur Lotfi El Hamidi. Een citaat: ‘De Europeanen keken na de oorlog naar de rug van een Joodse vluchteling, de Palestijnen zagen het gezicht van een Joodse kolonist.’ Op nog geen vijf uur vliegen hiervandaan gedogen of steunen westerse landen massamoord en totale verwoesting door Israël. In het Westen moet opnieuw worden nagedacht over de geschiedenisverhalen die worden verteld, de invulling van de herdenkingscultuur en de ruimte voor kritische en dissidente geluiden. Lotfi El Hamidi vraagt zich af: kijken we allemaal naar hetzelfde? Registreren westerlingen de scherpe kritiek op de hedendaagse maatschappij? Of zien zij louter een onwerkelijke dystopie? Hij concludeert dat er een genocide nodig was om dat gesprek, dat allang had moeten plaatsvinden, open te breken. Kees van den Bosch gaat met El Hamidi in gesprek over zijn essay, zijn nieuwe boek en zijn ervaring als moslim in het huidige politieke klimaat. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een crème op je gezicht je biologische leeftijd aan passen – sommige beautymerken doen die belofte. Het zou verouderingsprocessen tegengaan door epigenetische patronen te resetten. Margreet Fogteloo deed onderzoek naar intergenerationeel trauma en de rol die epigenetica daarin speelt. In hoeverre draag je de littekens van je (voor)ouders met je mee? Uit onderzoek blijkt dat muizen hun epigenetisch paspoort doorgeven aan hun nageslacht. Dat zou betekenen dat trauma’s die worden opgelopen via epigenetica worden doorgegeven aan de volgende generatie. Hoe werkt dat precies? En is dat bij mensen ook het geval? Fogteloo schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat erover in gesprek met Kees van den Bosch. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland komt aarzelend tot het inzicht dat het een escalerend daklozenprobleem heeft. Gemeenten proberen ondertussen dakloosheid uit het straatbeeld te weren. Zelfs de meest kwetsbare daklozen, onder wie chronisch zieken, zwangere vrouwen en kinderen, worden willekeurig geweigerd bij opvanglocaties. Dat blijkt uit onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer. De onderzoekers gingen de straat op en zagen dat de notie van een daklozenopvang waar je wordt verwelkomd met een stomend kopje soep en in een piepend stapelbed terechtkunt, achterhaald is. Pas wanneer het escaleert en iemand volledig aftakelt, is er hulp beschikbaar. Mathanja van Houwelingen, Doris Janssen en Thomas Muntz gaan met Kees van den Bosch in gesprek over het onderzoek. Ze vertellen over hun waarnemingen, hun gesprekken met daklozen en bespreken de onmogelijke keuzes waar hulpverleners voor komen te staan. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de openheid, vrijheid en verbondenheid van mondialisering ooit als kracht werden gezien, maken ze Europa nu kwetsbaar. Daarmee is de westerse ideologie dat vrijhandel automatisch tot welvaart leidt, in stukken gebarsten. Zat er ooit een kern van waarheid in die ideologie, of ervaart Europa nu voor het eerst hoe het is om aan het kortste eind te trekken en was het altijd al een mythe? De Verenigde Staten beschikken over veel munitie, en Trump huivert er niet voor om handelstarieven als kanonnen in te zetten. De naïviteit die lang rond dit thema hing, begint eindelijk weg te ebben. Koen Haegens schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over hoe deze economische oorlog eruitziet, wat Europa kan doen om zich te beschermen en of het bereid zal zijn zijn eigen wapens in te zetten wanneer de situatie daarom vraagt. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een speciale editie van Buitenlandse Zaken over Iran. Met politicoloog Catherine de Vries bespreken we de Europese reactie op de Amerikaanse aanvallen. Strategische onafhankelijkheid is voor de EU nog belangrijker geworden, en tegelijk nog moeilijker haalbaar, concludeert ze. In Historische Woorden klinkt Donald Trump, die vele redenen gaf voor de inval, maar geen verder plan lijkt te hebben. Met Groene-redacteur Yaghoub Sharhani en journalist bij De Standaard Samira Ataei nemen we de scenario’s voor Irans toekomst door. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met schrijver, journalist en filosoof Esha Guy Hadjadj en met filosoof en Socrateshoogleraar Yolande Jansen over de denker, antikoloniaal, socialist, anti imperialist, seculier en levenslang zionist Albert Memmi. Waarom reikt zijn bekendheid nauwelijks verder dan de grens van Frankrijk? Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week schrijft wetenschapsfilosoof Trudy Dehue in De Groene Amsterdammer over het dopen van ongeboren foetussen en embryo’s, een katholiek gebruik. Een gruwelijke praktijk waarbij een vrouw – levend of dood – werd opengesneden om de ongeborene alsnog te dopen en zo een plaats in de hemel te verzekeren. Weinigen kennen deze geschiedenis, terwijl zij uitvoerig beschreven staat in priesterhandleidingen en vroedvrouwenboekjes. Toen Dehue het onderwerp kort aanstipte in een interview met Trouw, stroomden de reacties binnen. Dat bracht haar ertoe verder te graven. Steeds meer bronnen en getuigenissen kwamen boven water, wat uitmondde in het stuk dat nu te lezen is. Kees van den Bosch spreekt met haar over wat er precies gebeurde, hoe deze geschiedenis zo lang uit beeld kon blijven en welke sporen zij vandaag nog nalaat. Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

“Lord have mercy, if I’ve done somebody wrong. Lord have mercy, if you please.” Klassieke bluesmuziek klinkt op de avond dat Jeroen van Bergeijk zich laat opsluiten in een tbs-kliniek. Tot half elf. Daarna is het doodstil. Een vastlopend tbs-systeem en een onverklaarbare interesse in gesloten systemen zijn voor Van Bergeijk de aanleiding om een maand mee te lopen in tbs-kliniek De Rooyse Wissel in Oostrum. Hij schrijft erover voor De Groene Amsterdammer en bespreekt zijn ervaring met Kees van den Bosch. Het meest indrukwekkend voor Van Bergeijk was een stille interactie met een patiënt, Orlando. Samen zouden ze een schilderij maken, met één kwast, maar contact leggen bleek onmogelijk. En toch, zonder een woord te wisselen, leerde Bergeijk veel over Orlando. Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vier jaar geleden begon de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, gevolgd door sancties en het uitsluiten van Rusland uit de wereldeconomie. Houdt Ruslands oorlogseconomie het vol, of zal het regime van Poetin gaan wankelen door economische stagnatie? We bespreken het met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. In Historische Woorden horen we van de nieuwe Japanse premier Takaichi Sanae, die Japan nog harder aan het werk wil zetten. En terwijl Trump met handelstarieven zwaait, sluiten allerlei andere landen nieuwe handelsovereenkomsten buiten de VS om. Groene-columnist en historicus Nicholas Mulder buigt zich over de vraag of Amerika zichzelf dreigt te isoleren. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met het nieuwe minderheidskabinet moet Den Haag zich opmaken voor een periode van werken aan wisselende meerderheden; ‘een eindeloze formatie’, noemt Coen van de Ven het in zijn stuk in De Groene Amsterdammer deze week. De vraag is welke visie de hoofdrolspelers voor ogen hebben. Waar Lubach spreekt van Yeşilgöz I, heeft Van de Ven het over Rutte IV. Wordt het lang leve het bedrijfsleven, of keert er toch iets van gemeenschapsgevoel terug? Na een bewogen Kamerdebat gaan Coen van de Ven en Kees van den Bosch in gesprek over de huidige stand van zaken van deze onwennige coalitie. Wie is Rob Jetten en wat weten we van zijn manier van leidinggeven? Ze spreken over het pensioenakkoord, het toneelspel in de Tweede Kamer en Yeşilgöz in haar vechtmodus. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we dat zelf weten? Met onderscheidende invalshoeken en focus op minder bekende kopstukken belichten we mensen die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze eerste aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met filosoof en politicoloog Joris Melman en cultuurhistoricus Thor Rydin over denker, militair en LSD-gebruiker Ernst Jünger — een figuur met wie zowel Silicon-Valley-trumpisten als postmoderne filosofen dwepen. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Al twee jaar lang demonstreren ambtenaren iedere donderdag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het beleid van Nederland omtrent de genocide in Gaza. Deze demonstratie gaat gepaard met zowel bijval als tegenstand. Wat is hun eis? Nederland moet de internationale rechtsorde naleven. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret over de ambtenaren-sit-in, geschreven door Tjitske Lingsma. Dit verhaal verschijnt een week na een ander verhaal van Lingsma, De martelkampen van een beschaving: een ontluisterend verhaal over het gevangenissysteem in Israël, dat wordt ingezet als onderdrukkingsmechanisme. Zolang Israël en zijn militairen onbestraft blijven, kan dit systeem voortduren. In dit licht valt nog beter te begrijpen waarom ambtenaren al langer dan twee jaar wekelijks blijven demonstreren. En zij niet alleen. Nog dagelijks zijn er door het hele land demonstraties en sit-ins voor Palestina. Tjitske Lingsma en Kees van den Bosch gaan erover in gesprek in de podcast van deze week. Ze bespreken tevens de adembenemende film The Voice of Hind Rajab en de minstens zo indrukwekkende documentaire The Disappearance of Dr. Abu Safiya. Agenda demonstraties: https://www.planteenolijfboom.nl/demonstratiesLink naar documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=0BFhtBk9UDc&t=11s Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een minderheidskabinet in zicht ging Kim van Keken op pad naar de Eerste Kamer. Hoe politiek is die Kamer? En wat is nou eigenlijk haar taak? Met voorbeelden die teruggaan tot voor de eeuwwisseling laat Van Keken zien dat de Eerste Kamer altijd politiek is geweest, en dat deals sluiten van alle tijden is. De taak van de chambre de réflexion blijkt nog niet zo makkelijk te duiden. Hoe de toekomst van de Eerste Kamer eruitziet, valt over te twisten. Van Keken is in ieder geval wat milder geworden door haar onderzoek: het is goed dat er een check is. Productie: Laura Ten Hove & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat kan Europa doen nu de Verenigde Staten zich steeds vijandiger opstellen? Hoogleraar Catherine de Vries buigt zich over de stroever wordende verhoudingen tussen Europa en Amerika. In Historische Woorden luisteren we naar Dawda Jallow, de minister van Justitie van Gambia. Zijn land diende bij het Internationaal Gerechtshof een zaak in tegen Myanmar. En Groene-medewerker en correspondent Diederik Baazil biedt een inkijkje in de ‘belangrijkste machine ter wereld’, gemaakt door de Nederlandse chipmachinefabrikant ASML. Diederik waarschuwt voor het telefoontje uit Washington waarin wordt gezegd dat deze geopolitiek voor Amerikaans belang moet worden ingezet. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Familieleden organiseren bijeenkomsten in ‘Waarheidstenten’, nu er eindelijk openlijk gesproken kan worden over hun dierbaren die vermist zijn. In Syrië is op industriële wijze gemoord. Niemand weet precies hoeveel mensen ‘achter de zon zijn gegaan’, zoals het Syrische gezegde luidt voor mensen die zijn meegenomen door Assads veiligheidsdiensten. De nieuwe Syrische regering schat hun aantal tussen de 130.000 en 300.000. Wat doet dat met een samenleving? Hoe gaan de nieuwe machthebbers om met de opsporing en bestraffing van de schuldigen? Hoe bouw je een nieuwe samenleving op? Journalist Melvyn Ingleby bericht al zo’n tien jaar vanuit Istanbul over Syrië voor NRC, The Guardian en meerdere andere bladen, waaronder deze week De Groene Amsterdammer. Productie: Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

René Nicole Good en Jerome Powell zouden tekenend zijn voor het afgelopen jaar van Trump II: wat er gebeurt als je je niet aanpast aan Trumps beleid. Volgens Rutger van der Hoeven en Casper Thomas is het nog erger. Wat ontbreekt, is het gezicht van de mensen die door de knieën gaan voor Trump: de onzichtbaren. Waar Trump I weinig effectief bleek, is al snel duidelijk geworden dat Trump II veel effectiever is in het omvormen van zijn eigen land en de wereld. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret van Trump II in zeven hoofdzonden. Hoe moet Europa reageren op dreigingen vanuit de Verenigde Staten? En wat staat ons de komende tijd te wachten? Dit en meer bespreken zij met Kees van den Bosch. Productie: Laura ten Hove & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict tussen Noord- en Zuid-Korea sleept al tachtig jaar voort. De dreiging voor Zuid-Koreanen is in al die tijd nooit verdwenen, ondanks de wapenstilstand. Zo werd in 2010 het eiland Yeonpyeong aangevallen door Noord-Korea, een aanval waarvan de aanleiding nooit officieel bekend werd. Toch gaan mensen in Seoul en andere delen van Zuid-Korea soms bijna lacherig om met de dreigingen uit het noorden, of die nu bestaan uit kernwapens of kruisraketten. Tegelijkertijd zijn de vormen van propaganda veranderd of verdwenen. De luidsprekers langs de grens zijn uitgezet en er worden minder Zuid-Koreaanse goederen de grens over gesmokkeld. Ook geven jongere Zuid-Koreanen steeds vaker aan dat zij geen hereniging met Noord-Korea meer willen, een standpunt dat de Noord-Koreaanse regering deelt met een deel van de bevolking in Zuid-Korea. Om deze complexe en paradoxale situatie te begrijpen, reisde Casper van der Veen enkele weken door Zuid-Korea. Hij bezocht onder meer Seoul, Yeonpyeong en de grens tussen Noord- en Zuid-Korea. Zo onderzocht hij hoe Zuid-Koreanen leven met de voortdurende dreiging van hun noorderburen. Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de ontvoering van Maduro en de boodschap Venezuela wel even te zullen ‘besturen’, pakken de VS de draad als koloniale macht weer op, betoogt hoogleraar Hispanic Studies Sebastiaan Faber. Hij ontwart de kluwen aan motieven en trauma’s waarmee de regering-Trump het westelijk halfrond claimt. In Historische Woorden spreekt de Deense premier Mette Frederiksen. Als de VS hun vinger uitsteken naar Groenland is dat ‘het einde van alles’, stelt zij. En in Iran wordt gedemonstreerd tegen de regering, ditmaal vanwege de nijpende economische situatie waarin het land zich bevindt. Groene-redacteur Yaghoub Sharhani duidt de protesten en concludeert dat het Iraanse regime er nog nooit zo zwak voorstond. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een beetje de muis en de olifant, maar toch zijn ze wel degelijk met elkaar te vergelijken: twee weekbladen, The New Yorker en De Groene Amsterdammer. Op Netflix staat een mooie documentaire over The New Yorker, dat vorig jaar 100 jaar bestond. Volgend jaar bestaat De Groene 150 jaar. Hoe gaat het met De Groene? Waarom heeft De Groene geen factcheckers in dienst? Heeft De Groene weleens moeten rectificeren, of excuses moeten aanbieden voor een publicatie? Wat is de uitdaging voor de journalistiek in illiberale tijden? Hoe bericht je onafhankelijk over de oorlog in Gaza? Wat doet Xandra Schutte op zondagmiddag? Kees van den Bosch in gesprek met Xandra Schutte, al 17 jaar hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Natuurreligies zijn al eeuwenoud en gaan bijna zo ver terug als de mens bestaat. In de moderne wereld worden nog altijd heidense geloven gepraktiseerd. Zo ook het sjamanisme: een geloof dat zijn oorsprong heeft in Siberië, maar dat tegenwoordig in uiteenlopende vormen voorkomt, met invloeden uit onder meer Nepal en Bali. Sanne Bloemink onderzoekt het sjamanisme in Nederland. Ze ondergaat zelf een sjamanistisch ritueel en spreekt met wetenschappers en deskundigen. Productie: Matthijs Domen en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is iets aan de hand met jongeren en met geloven. Jongeren laten zich feestelijk dopen. Influencers delen een getuigenis van hun bekering op sociale media. Het lijkt een nieuwe trend: Gen Z kiest Jezus. Het is een onderwerp dat het afgelopen jaar veel is besproken in journalistieke bladen. Jongeren zouden de secularisatietrend hebben gekeerd. Is dit een significante verandering? Dat was het startpunt voor het onderzoek van Groene-journalisten Casper Thomas en Joost Ingen-Housz. Maar wat begon als een statistische vraag, ontwikkelde zich tot een journalistiek-filosofische zoektocht naar wat het betekent om over religie te spreken. Wat geloof is, staat op losse schroeven. Jongeren tonen een dynamischere omgang met geloof. Dat vraagt om een herziening van het vraagstuk: wat betekent het om te geloven? En waarom zoeken jongeren religie juist nu weer meer op? Productie: Kees van den Bosch en Laura ten Hove.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De dochter van de vader des vaderlands van Myanmar werd in 1988 bekend toen ze in verzet kwam tegen de militaire junta die het land regeerde. Ze leefde - totdat ze in 2016 State Counselor werd - af en aan 15 jaar onder huisarrest en werd een beroemde politieke gevangene. In 1991 won ze voor haar strijd de Nobelprijs voor de Vrede. Na een periode van voorzichtige democratisering volgde in 2021 opnieuw een staatsgreep. Nu zit ze weer gevangen. Ze werd dit jaar tachtig en geldt daarmee als een van de oudste politieke gevangenen ter wereld. Intussen is er in Myanmar al tachtig jaar sprake van een volksopstand tegen het leger. Voor journaliste Minka Nijhuis is dit geen abstract verhaal. Aan het begin van haar carrière kreeg ze het advies om naar Myanmar te reizen. In 1995 sprak ze Aung San Suu Kyi voor het eerst, toen die nog onder huisarrest leefde. In de jaren daarna ontmoette ze haar vele malen en zag ze van nabij de veranderingen in Suu Kyi’s leven: van vrijlating tot regeringsdeelname, en alle obstakels die daarmee gepaard gingen. Deze week staat er een uitgebreid profiel van Suu Kyi in De Groene. Met de recente geschiedenis van Myanmar erdoorheen geweven. Want dat lijkt ook zo te zijn met het leven van Aung San Suu Kyi. Productie: Laura ten Hove, Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een tijd waarin democratieën worden uitgehold en extreemrechts steeds verder oprukt, is verzet meer dan ooit noodzakelijk. Er waren de succesvolle rode-lijn-demonstraties in Nederland, en in de Verenigde Staten trokken ‘No Kings’-protesten door het hele land, gericht tegen het presidentschap van Trump. Recent was er ook de actie om het nummer ‘Vrijheid, Gelijkheid en Zusterschap’ van Sophie Straat massaal te streamen, als tegenwicht voor ‘Nee, Nee, Nee tegen een AZC’, dat door verschillende actiegroepen werd gedeeld. Maar volgens Koen Haegens zijn dergelijke symbolische acties — hoe sympathiek ook — onvoldoende om een politieke tegenkracht te vormen tegen partijen die de democratie willen ondermijnen. Daarom maakte hij een doe-het-zelf-handleiding in negen stappen, voor de trotse burger die geen sterke man boven zich duldt. Met voorbeelden uit andere landen laat hij zien hoe mensen macht kunnen uitoefenen, zowel lokaal als op economisch terrein. Productie Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.